Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Masalları

Ünite 8: Geçmişten Günümüze Masal Anlatıcılığı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Hayat Hikâyesi Yöntemi — Mark Azadovski tarafından folklor çalışmalarına kazandırılan, masal anlatıcısının başından geçen olayların, yaşam öyküsünün, ahlaki değerlerinin ve eğitiminin anlattığı masallara nasıl yansıdığını inceleyen bağlamsal yöntemdir. Metinde Natalla Osipovna Vinokurova'nın geçmişte hizmetçilik yapması nedeniyle masallarına hizmetçi motifini eklemesi buna örnek gösterilir.

Bağlam Merkezli Kuram — Halk biliminde sadece yazılı metne odaklanan yapısalcı yaklaşımlara karşı çıkan, masalın üretildiği ortamı, icra edildiği koşulları, dinleyici kitlesini ve masalı anlatan kişinin özelliklerini bir bütün olarak ele alan modern kuramsal yaklaşımdır.

Yaratıcı Masal Anlatıcısı — Özbek sözlü geleneğinde ve genel masal anlatıcılığında bu işi meslek olarak seçen, masalları ezbere aktarmak yerine her defasında kendi üslubu ve yeteneğiyle yeniden üretebilen usta anlatıcılardır.

Aktarıcı Masal Anlatıcısı — Masal anlatıcılığını profesyonel bir meslek olarak icra etmeyen, daha amatör konumda bulunan ve bildikleri masalları hiçbir yapısal değişiklik yapmadan, duydukları şekliyle aktaran anlatıcı tipidir.

Ocaktan Yetişme Masalcı — Ziya Gökalp'ın tabiriyle, eski ozanlık geleneğinin kadınlar arasında devam eden kolunu temsil eden, masalların kendine mahsus tabirlerini ve özel şivesini ustalıkla kullanan geleneksel masal anlatıcısıdır.

Masal İskelet Yapısı — Geleneksel masallarda anlatıcının anlatım esnasında değiştiremeyeceği ana motifler, tipler ve temel olay örgüsünden oluşan kemik yapıdır. Masalcı bu iskeleti bozmadan üzerine kendi yorumunu ekleyebilir.

Formeller (Tekerlemeler) — Masalın başında, ortasında veya sonunda kullanılan, dinleyicinin dikkatini çeken, sessizliği sağlayan ve masalcı ile dinleyicileri ortak bir hayal yolculuğuna hazırlayan geleneksel kalıp sözlerdir.

Formülistik Sayılar — Geleneksel masallarda anlatımı güçlendirmek ve masal heybesini doldurmak amacıyla sıklıkla başvurulan sembolik sayılardır. Metinde örneklenen 3'ler, 7'ler ve 40'lar (örneğin 40 Haramiler) bu duruma örnektir.

Somut Olmayan Kültürel Miras — Kuşaktan kuşağa aktarılan, toplulukların ve grupların çevreleriyle, doğayla ve tarihleriyle etkileşimlerine bağlı olarak sürekli yeniden yarattıkları sözlü gelenekler, anlatımlar, gösteri sanatları ve ritüellerin bütünüdür.

Aktif Gelenek Taşıyıcısı — Carl Wilhelm von Sydow tarafından kullanılan ve halk kültürü ürünlerini yalnızca hafızasında tutmakla kalmayıp aktif bir şekilde icra eden, çevresine yayan ve yeniden üreten kişileri tanımlayan kavramdır.

Pasif Gelenek Taşıyıcısı — Von Sydow'un sınıflandırmasında yer alan, halk bilimi ürünlerini bilen ve hafızasında barındıran ancak bunları aktif olarak başkalarına aktarmayan veya icra etmeyen kişileri ifade eden terimdir.

Masal Anası — Anadolu halk kültürü geleneklerinde ev içinde çocuklara ve aile bireylerine masal anlatan kadın anlatıcılar için kullanılan geleneksel ve yaygın unvandır.

Görsel ve İşitsel Efekt Taklidi — Modern masal anlatma tekniklerinden biri olan, anlatıcının kapı gıcırtısı, rüzgâr sesi, hayvan sesleri veya karakterlerin mimik ve şivelerini taklit ederek dinleyiciyi masalın içine çekme yöntemidir.

Duyuları Somutlaştırma — Masal anlatırken işitme, tatma, görme, koku ve dokunma gibi beş duyu organından yararlanarak soyut kavramları somut imgelere dönüştürme sanatıdır. Metinde kederden kara top olmak veya acı yemekten kuyu suyunun yetmemesi buna örnektir.

Üç Elma Düşürme Motifi — Geleneksel masalların sonunda kullanılan ('gökten üç elma düştü, biri bana, biri anlatana, biri dinleyene') ve dinleyiciyi masalın fantastik dünyasından gerçek dünyaya geri çağıran bitiş formülüdür.

Metin Merkezli Kuram — Halk bilimi çalışmalarının ilk dönemlerinde hâkim olan, halk anlatılarını icra edildiği ortamdan ve anlatıcısından bağımsız olarak sadece yazılı metin üzerinden yapısalcı bir yaklaşımla inceleyen kuramsal akımdır.