Ünite 1: 19. Asrın İlk Yarısında Türk Edebiyatının Genel Görünümü — Örnekler

Klasik dönemde bir şair, geçimini sağlamak için saraydaki bir devlet büyüğüne kaside sunmak zorundaydı. Ancak 19. yüzyılın ilk yarısında Çeşmîzâde Reşid gibi isimler, bu maddi menfaat beklentisine dayalı geleneksel ilişkiyi reddederek bireysel benliklerini ön plana çıkarmaya başladılar. Bu durum, şairin artık sadece iktidarı memnun etmeye çalışan bir figür değil, kendi şahsiyetini ortaya koyan özgür bir sanatçıya dönüşmesinin ilk adımıdır.

Eskiden klasik şiirde gül, bülbül veya servi gibi soyut ve idealize edilmiş imgeler kullanılırken, 19. yüzyılda şairler gerçek hayata yöneldi. Örneğin Pertev Paşa'nın şiirinde 'fes'i, Hasan Tahsin'in ise 'balon'u bir mazmun olarak kullanması, şiirin dış dünyaya açıldığını gösterir. Artık şairler, İstanbul'un sokaklarını ve modern çağın getirdiği somut icatları şiirlerine taşıyarak gerçekçilik anlayışının temellerini atmışlardır.

Klasik dönemde nesir, oldukça ağır ve süslü bir dille yazılırdı. Ancak 1832 yılında Takvim-i Vekâyi'nin yayımlanmaya başlaması ve Bâbıâli Tercüme Odası'nın kurulmasıyla birlikte kamuoyunu bilgilendirme ihtiyacı doğdu. Bu kurumsal gelişmeler, resmi yazışmalarda sadeleşmeyi zorunlu kıldı ve süslü nesirden daha anlaşılır, modern bir nesir diline geçişi hızlandırdı.