Ünite 8: Sözdizimsel Kelime Yapımı: Fiilimsiler — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 15 soru var.

1 / 150 doğru

Geçici İsim

Nitelenen ••• ögesinin düştüğü ve sıfatfiil ekli yapının tek başına kullanılarak ismin alabildiği her eki alabildiği durumlarda ortaya çıkan yapılardır. Örnek: 'Gelen adamı tanıyorum' yerine 'Gelen-i tanıyorum'.

Geçici İsim — Nitelenen isim ögesinin düştüğü ve sıfatfiil ekli yapının tek başına kullanılarak ismin alabildiği her eki alabildiği durumlarda ortaya çıkan yapılardır. Örnek: 'Gelen adamı tanıyorum' yerine 'Gelen-i tanıyorum'.

Sözdizimsel Kelime Yapımı — Dil bilimsel açıdan kelimelerin sadece morfolojik olarak değil, cümle içinde birleşerek yan cümleler ve karmaşık sözdizimsel yapılar oluşturma sürecidir. Örneğin fiilimsi ekleriyle kurulan yapılar bu kapsama girer.

Zarffiil — Fiilleri ve bu fiillere bağlı cümle ögelerini başka fiillere bağlayarak zaman, koşul, tarz, neden-sonuç gibi anlam ilişkileri kuran eklerdir. Örnek: 'gülerek gitti', 'gelince görüşürüz'.

İsimfiil — Fiillerin veya fiillerin gösterdiği oluşun adını yapan eklerdir (-mak, -ma, -(y)iş vb.). Fiillere eklenebilir ve isimlerin aldığı her eki alabilirler, örneğin 'gel-mek', 'gül-üş'.

Bölünmüş Ögeler — Sıfatfiil ve isimfiil yapılarında niteleyen ve nitelenen ögelerin arasına başka unsurların girdiği veya cümle içinde yayıldığı yapılardır. Örnek: 'Ayşe’nin kilidini değiştireceği mücevher kutusu'.

Biçim Bilgisi (Morfoloji) — Dildeki anlamlı ve işlevli en küçük birimler olan kelimelerin yapı, işlev ve kullanımını inceleyen dil bilgisi koludur.

Sıfatfiil — Fiilleri sıfatlaştırarak sıfat tamlamaları içinde niteleyici olarak kullanılmalarını sağlayan ve sözdizimsel isimleştirici işlevi gören eklerdir. Örnek: 'gülen ayva', 'koşan çocuk'.

Sözlükselleşme — Bir yapının zamanla anlam daralması veya değişimi uğrayarak kalıcı bir kelime (isim) haline gelmesi durumudur. Örneğin 'gelir' (kazanç), 'gider' (masraf) sözcüklerinde olduğu gibi.

Olgu Cümleciği — Yüklemin gösterdiği eylemin gerçekleşmiş olduğunu bildiren yan cümlelerdir. -dık, -(y)iş, -(y)acak ekleriyle kurulur, örneğin 'Can kitabı al-dığını unuttu'.

Kalıcı İsim — Fiilimsi eklerini alarak fiillik anlamından uzaklaşan ve artık kalıcı bir varlık, kavram veya nesnenin adı olan sözcüklerdir. Örnek: 'dolmuş', 'çakmak', 'dondurma'.

Bilişim Türkçesi — Bilgisayar, bilişim ve teknoloji alanındaki yabancı kökenli terimlerin, Türkçenin doğal yapısı içinde kurallı ve tutarlı bir şekilde türetilmesiyle oluşan özgün terim bütünlüğüdür.

Bağımlılaştırma Eki — Fiilleri ana cümleye bağlayan ve yan cümle kurma işlevi gören fiilimsi eklerinin dil bilimindeki karşılığıdır. Örnek: -(y)an, -dık, -(y)arak vb.

Devinim Cümleciği — Yüklemin gösterdiği eylemin henüz gerçekleşmemiş olduğunu bildiren yan cümlelerdir. -ma, -mak ekleriyle kurulur, örneğin 'Can kitabı al-mayı unuttu'.

Yüklemleştirici — Bir kelimenin cümle içerisinde yüklem olarak kullanılmasını sağlayan eklerdir. Bu eklerin bir kısmı bitmiş cümleler kurarken, bir kısmı -mak, -ıp, -an gibi bağımlı cümle oluşturur.

Bağımlı Cümle (Yan Cümle) — Ana cümlelerden sonlarına aldıkları eklerle ayrılan ve bir cümlenin sahip olduğu her türlü özne, nesne, tümleç gibi ögelere sahip olabilen yapılardır. Örneğin 'Çocuk, koşarak geldi' cümlesindeki 'koşarak' bir yan cümledir.