Ünite 4: İsim-Fiil Grubu ve Sıfat-Fiil Grubu — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
İsim-fiil grubu ile sıfat-fiil grubunu, aldıkları eklerin zaman (kip) bildirme özellikleri açısından karşılaştırarak aralarındaki temel farkı açıklayınız.
Yanıt / ipucu
İsim-fiil ekleri (-mAk, -mA, -Xş) eylemin adını koyup zaman bildirmezken; sıfat-fiil ekleri (-An, -Ar, -mAz, -mXş, -DXk, -AcAk, -AsI, -XcX) geçmiş, geniş ve gelecek zaman anlamı taşırlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Metinde geçen 'çağlayan' ve 'waterfall' kelimelerinin türetiliş mantığından yola çıkarak, dil ve dünya görüşü ilişkisine günlük yaşamdan farklı bir kelime örneği veriniz.
Yanıt / ipucu
Örneğin, Türkçede gökyüzündeki ışık saçan cisim için 'yıldız' (parıldayan) kelimesi kullanılırken, bazı dillerde şekil veya konum esas alınabilir; bu durum her toplumun nesneleri farklı duyusal özellikleriyle algıladığını gösterir.
Alıştırma 3myders hazırladı
İsim-fiil eklerinden olan '-mA' ekinin, olumsuzluk eki ve emir kipi çekimiyle karıştırılmaması için dikkat edilmesi gereken ayırt edici kriterleri tartışınız.
Yanıt / ipucu
En temel kriter cümledeki olumsuzluk anlamıdır; eğer ek eylemin yapılmayacağını bildiriyorsa olumsuzluk ekidir, ancak eylemin adını kurup olumsuzluk bildirmiyorsa isim-fiil ekidir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Sıfat-fiil gruplarının cümlede üstlenebileceği iki farklı görevi (sıfat olarak niteleme ve adlaşmış sıfat olma) gösteren ikişer cümle yazarak uygulamalı olarak gösteriniz.
Yanıt / ipucu
'Gelen misafirleri karşıladı' cümlesinde sıfat-fiil grubu doğrudan ismi niteleyen bir sıfat görevindeyken; 'Gelenleri karşıladı' cümlesinde tamlananı düşerek adlaşmış sıfat görevi üstlenmiştir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Tarihsel süreçte sıfat-fiil özelliğini kaybedip günümüzde 'kalıcı isim' haline gelmiş kelimelere metinden hareketle üç örnek bularak bu durumu değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Metne göre 'yapma bebek', 'dolma kalem' ve 'süzme bal' gibi yapılar, eski sıfat-fiil eklerinin kalıntılarını taşıyan ve artık anlık türetim olmaktan çıkıp sözlükte yer alan kalıcı isimlerdir.
