Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Cümle Bilgisi 2

Ünite 1: Cümle ve Cümlenin Temel Ögeleri: Yüklem, Özne — Boşluk Doldurma

Özetten alınan cümlelerde eksik kavramı yaz. 12 soru var.

1 / 120 doğru

Bir düşünceyi, bir duyguyu, bir hareketi, bir olayı veya bir isteği tam bir hüküm hâlinde ifade eden kelime veya kelime dizisine denir.

Bir düşünceyi, bir duyguyu, bir hareketi, bir olayı veya bir isteği tam bir hüküm hâlinde ifade eden kelime veya kelime dizisine cümle denir.

Kurallı bir cümledeki ögelerin dizilişinde özne başta, yüklem cümlenin sonunda yer alır; diğer ögeler ise bu ikisi arasında bulunur.

Ögelerin sabit ve değişmez bir sıralaması yoktur; önem derecelerine göre yükleme yaklaştırılırlar ve vurgulanmak istenen öge genellikle yüklemden hemen önce getirilir.

Ögeler yüklem, özne, nesne, zarf tümleci ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) olmak üzere sınıflandırılır.

Yüklem ve özne cümlenin temel ögeleridir; nesne, zarf tümleci ve yer tamlayıcısı ise tamamlayıcı ögelerdir.

Fiil cümlelerinde yüklem çekimli bir fiil veya birleşik fiildir; isim cümlelerinde ise yüklem ek fiil almış bir isim veya isim tamlaması, sıfat tamlaması gibi kelime gruplarıdır.

Bazı cümlelerde yüklem bir anlatım biçimi olarak söylenmeyebilir; eksiltili cümle olarak nitelendirilen bu yapılar atasözlerinde, deyimlerde, günlük konuşmalarda ve şiir dilinde estetik bir söyleyiş amacıyla sıkça kullanılır.

İsim cümlelerinde ise yüklem her türlü isim, sıfat tamlaması, isim tamlaması, edat grubu veya zamir olabilir.

Tekrardan kaçınmak ve metnin akıcılığını sağlamak için ortak yüklem her cümle sonunda ayrı ayrı söylenmeyebilir, bu durum dile kolaylık ve estetik katar.

Edilgen yapılı fiillerle kurulan cümlelerde ise özne, yapılan işten etkilenen 'sözde özne' konumundadır.

Yüklemi meçhul fiil veya gereklilik kipi olan bazı cümlelerde özne bulunmaz.

Özne kelime veya kelime grubu (isim tamlaması, sıfat tamlaması, edat grubu, isim-fiil grubu vb.) biçiminde açık olarak yer alabileceği gibi gizli özne şeklinde yüklemin şahıs ekinden de anlaşılabilir.