CümleBir duyguyu, düşünceyi, isteği, hareketi veya olayı tam bir hüküm (yargı) halinde bildiren kelime veya kelime dizisidir. Örnek: 'Yazı, bir türlü ölümü ortadan kaldıramayan insanoğlunun ölüme karşı bulabildiği tek çaredir.'
Temel ÖgelerBir cümlenin var olması ve anlam bütünlüğü sağlaması için mutlaka gereken yüklem ve özne ögeleridir. Örnek: 'Kardeşim, Ankara'dan dün uçakla geldi' cümlesinde yüklem ve özne temel yapıyı oluşturur.
Tamamlayıcı ÖgelerYüklemin anlamını nesne, yer tamlayıcısı ve zarf tümleci gibi çeşitli yönlerden tamamlayan ve her cümlede bulunması zorunlu olmayan ögelerdir. Örnek: 'Kitabı dün okulun kitaplığında gördüm' cümlesindeki nesne ve yer tamlayıcısı.
YüklemCümlenin düğümlendiği, yargıyı, işi, oluşu veya durumu bildiren temel ögesidir. Örnek: 'Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır' cümlesinde 'çıkarır' sözcüğü yüklemdir.
ÖzneCümlede yüklemin bildirdiği işi yapan veya oluştan etkilenen, yükleme sorulan kim/ne sorularının yanıtı olan temel ögedir. Örnek: 'Çocuklar bahçede top oynuyorlar' cümlesinde 'çocuklar' öznedir.
Kurallı CümleÖgelerin dizilişinde öznenin başta, yüklemin sonda, diğer ögelerin ise ikisinin arasında yer aldığı cümle türüdür. Örnek: 'Kardeşim, Ankara'dan dün uçakla geldi.'
Fiil CümlesiYüklemi bildirme veya tasarlama kipinde çekimlenmiş bir fiil olan cümle türüdür. Örnek: 'Bu küçük kız, beni ılık bir bahar güneşi gibi etkilemişti.'
İsim CümlesiYüklemi ek fiil alarak çekime girmiş bir isim veya isim değeri taşıyan kelime grubu olan cümle türüdür. Örnek: 'Komşu hakkı Tanrı hakkıdır.'
Eksiltili CümleYüklemi söylenmemiş, yargısı dinleyen veya okuyan tarafından tamamlanan cümle türüdür. Örnek: 'Hanlar, kervansaraylar... İşte eski yolculukların sihrini yapan şeyler...'
Sözde ÖzneEdilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerde, nesne konumundayken özne görevini üstlenen ve yapılan işten etkilenen ögedir. Örnek: 'Hasat mevsiminden sonra her nevi hububat aynı yalakta yıkanıp ayıklanır.'
Gizli ÖzneCümlede ayrı bir kelime olarak yer almayıp yüklemin taşıdığı şahıs ekinden anlaşılan özne türüdür. Örnek: 'Kızıllığında ısındık' cümlesindeki biz zamiri.
Kelime GrubuKelimelerin aralarındaki anlam ve yapı ilişkisiyle bir kavramı veya nesneyi karşılamak üzere yan yana gelmesiyle oluşan söz öbeğidir. Örnek: 'İpek fabrika sı', 'kapıcı odası'.
Edat GrubuBir isim ögesi ile bir çekim edatından oluşan ve cümlede genellikle sıfat veya zarf olarak işlev gören kelime grubudur. Örnek: 'Senelerce sana hasret taşıyan bir gönül ile.'
Sıfat TamlamasıSıfat ile ismin bir araya gelerek bir kavramı nitelediği veya belirttiği kelime grubudur. Örnek: 'Bu küçük kız' veya 'güzel günler'.
İsim Tamlamasıİsimlerin kendi aralarında tamlayan ve tamlanan ekleriyle oluşturduğu kelime grubudur (belirtili, belirtisiz, takısız). Örnek: 'Kanlıcanın ihtiyarları' veya 'Tanrı hakkı'.
Zarf-Fiil GrubuZarf-fiil ekleriyle kurulan ve cümlede genellikle zarf tümleci görevini üstlenen kelime grubudur. Örnek: 'Seni düşündükçe gül dikiyorum elimin değdiği yere.'
İsim-Fiil Grubuİsim-fiil ekleri (-ma, -mak, -ış) ile oluşan ve cümlede isim görevinde kullanılan kelime grubudur. Örnek: 'Şehirden kaçmak isterken sular zaten kararmıştı.'
Bağlama GrubuKelimelerin bağlaçlar vasıtasıyla birbirine bağlanarak oluşturduğu öbek yapısıdır. Örnek: 'Zafer ve eğlence bu sarayda hayatın en belirgin akışına yataklık ediyordu.'
İkileme GrubuAynı kelimenin tekrarı veya yakın/zıt anlamlı kelimelerin bir araya gelmesiyle oluşan söz grubudur. Örnek: 'Dağ taş aşardı' veya 'önceden önceden'.
Cümle Dışı ÖgeDoğrudan yükleme bağlanmayan, hitaplar veya ünlem grupları gibi cümlenin genel yapısının dışında kalan unsurlardır. Örnek: 'Ey hafıza! Cömert memenden beni emzir' dizesindeki 'ey hafıza'.
Meçhul FiilGeçişsiz fiillerin edilgen çatıya sokulmasıyla oluşan, öznesi bulunmayan ve kimin yaptığı belli olmayan fiil yapısıdır. Örnek: 'Nihayet bayram yerine varıldı.'
Ortak YüklemSıralı cümlelerde tekrardan kaçınmak ve akıcılığı sağlamak için birden fazla cümle tarafından paylaşılan yüklemdir. Örnek: 'Duvarı nem, insanı gam yıkar.'
VurguCümlede anlamca önem verilerek öne çıkarılmak istenen ögenin genellikle yüklemden hemen önce getirilmesi kuralıdır. Örnek: 'Kardeşim, Ankara'dan dün uçakla geldi.'
Dönüşlülük ZamiriKendi sözcüğüyle kurulan ve özneleri pekiştirmek ya da vurgulamak amacıyla kullanılan zamir türüdür. Örnek: 'Siz kendiniz yerdiniz.'
