Ünite 13: Vitaminlerin Genel Tanımı ve Sınıflandırılması

Tiyaminin Moleküler Yapısının Aydınlatılması

B1 vitamini olarak bilinen tiyaminin kimyasal ve moleküler yapısı 1935 yılında bilim insanları tarafından ayrıntılı olarak aydınlatılmıştır. Suda kolay çözünen bu beyaz kristal bileşik, sübstitüe pirimidin ve tiyazol halkalarından oluşur.

Riboflaminin Işığa Karşı Hassasiyeti

Sıcaklığa karşı dirençli olan Riboflavin (B2), ışık karşısında oldukça hassastır. Bazik çözeltilerde UV veya görünür ışık etkisiyle sarı renkli lümiflavine, asidik ortamda ise mavi floresans gösteren lümikroma dönüşür.

Pantotenik Asidin Keşfi

Kükürt içeren bir büyüme faktörü olan pantotenik asit ilk kez R.J. Williams tarafından keşfedilmiştir. Bu vitamin, pantoik asit ile beta-alaninin amid bağıyla bağlanması sonucunda meydana gelmektedir.

Folik Asidin İsim Kökeni

B9 vitamini olan folik asit, ilk kez ıspanak yapraklarından izole edilmiştir. Adını Latince yaprak anlamına gelen 'folium' kelimesinden almakta olup yapısında pteridin, p-amino benzoik asit ve glutamik asit barındırır.

Anahtar Kavramlar

ProvitaminOrganizmaya alındıktan sonra metabolik yollarla aktif vitamin haline dönüştürülen öncül maddelerdir. Bazı vitaminler besinlerde doğrudan aktif bulunmazken bu provitamin formunda yer alır.

Eksojen MaddeOrganizma tarafından sentezlenemediği için dışarıdan hazır olarak alınması zorunlu olan maddelerdir. Vitaminlerin tamamı insan organizması için eksojen bileşiklerdir.

Tiyaminpirofosfat (TPP)B1 vitamini olarak da bilinen tiyaminin organizmadaki aktif türevidir ve karbonhidrat metabolizmasında koenzim olarak işlev görür.

FlavoproteinYapısında FMN veya FAD koenzimlerini barındıran ve hücresel redoks reaksiyonlarını katalizleyen bir enzim sınıfıdır. Solunum zincirinde elektron transferinde görev alırlar.

PellegraNiyasin (B5 vitamini) noksanlığı sonucunda ortaya çıkan ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyen sistemik bir eksiklik hastalığıdır.

Koenzim A (CoASH)Pantotenik asidin yapısına katılmasıyla oluşan, uç kısımdaki sülfhidril (-SH) grubu aracılığıyla açil ve asetil gruplarını taşıyan aktif bir moleküldür.

TransaminasyonBir amino asidin alfa-amino grubunun bir alfa-keto asidin alfa-karbonuna transfer edildiği ve piridoksal fosfatın koenzim olarak görev yaptığı enzimatik süreçtir.

Tetrahidrofolat (THF)Folik asidin türevi olan ve canlı hücrelerde tek karbon ünitelerinin (metil, formil vb.) taşınmasını sağlayan önemli bir koenzimdir.

LümiflavinRibofilaminin bazik çözeltilerde UV veya görünür ışığa maruz kalması sonucunda oluşan sarı renkli bozunma ürünüdür.

Dihidrolipoik AsitLipoik asidin (tioktik asit) halkalı disülfür yapısının indirgenmesiyle meydana gelen açık zincirli koenzim formudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Tioktik Asidin Karaciğerden İzolasyonu

Lipoik asit olarak da bilinen tioktik asit vitamini, 1935 yılından sonra 1953 yılında karaciğer dokusundan izole edilmiştir. Tonlarca karaciğer işlenmesine rağmen sadece birkaç miligram saf madde elde edilebilmiştir.

Folipoliglutamat Hidrolizi

Doğal folik asit formlarında pteroil kısmına birden fazla (3-7 adet) glutamik asit bağlıdır. İnsan organizmasında özel hidroliz enzimlerinin bulunması, bu poliglutamat yapıların serbest folik aside dönüşmesini sağlar.

Sınavda Dikkat Et

Vitaminlerin organizmaya enerji sağlayamadığı ve doku yapısına girmediği gerçeğini unutmayın; bu soru havuzunda sıkça çeldirici olarak kullanılır.
Riboflaminin (B2) ışığa karşı hassas olduğunu ve bazik ortamda lümiflavine dönüştüğünü mutlaka ezberleyin.
Niyasin noksanlığının pellegra hastalığına yol açtığı bilgisi sınavda eşleştirme sorularında sıkça çıkar.
Pantotenik asidin Koenzim A'nın yapısına girdiğini ve açil ile asetil grubu taşıyıcısı olduğunu karıştırmayın.
Piridoksal fosfatın (PLP) transaminasyon reaksiyonlarındaki koenzim rolüne dikkat edin.
Folik asidin (B9) tetrahidrofolat (THF) koenziminin öncülü olduğunu ve tek karbon ünitelerini taşıdığını unutmayın.