İnfografik
Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Sağlık Yönetimi Lisans Programı » Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi
← Ünite 2
Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi

Ünite 2: Sağlık Kurumlarında Maliyet Türleri

COVID-19 Pandemisi ve Değişken Maliyetler
COVID-19 pandemisi döneminde sağlık kurumlarında eldiven, maske, dezenfektan ve PCR test kitleri gibi sarf malzemelerinin tüketimi dramatik şekilde artmıştır. Bu durum, değişken maliyetlerin sağlık kurumlarının bütçe yönetimi üzerindeki etkisini ve toplam maliyet içindeki payını ciddi ölçüde yükseltmiştir.
Röntgen Cihazı Amortisman Hesabı Örneği
480.000 TL'ye satın alınan bir röntgen cihazının faydalı ömrü 5 yıl ve normal amortisman oranı %20 olarak belirlendiğinde, yıllık amortisman tutarı 96.000 TL, aylık amortisman tutarı ise 8.000 TL olur. Bu sabit maliyet, çekilen röntgen sayısı arttıkça birim başına düşen payı azaltır.
Sağlık Sektöründe En Yüksek Maliyet Kalemi
Sağlık kurumlarında sunulan sağlık hizmetinin toplam maliyeti içerisinde en yüksek payı işçilik maliyetleri oluşturmaktadır. Hekim, hemşire, teknisyen ve diğer sağlık personelinin maaş ve nöbet ücretleri bu kapsamda en kritik bütçe unsurudur.
Doğal Afet ve Zarar İlişkisi
Bir hastanede meydana gelen deprem veya sel gibi doğal afetler nedeniyle kullanılamaz hale gelen tıbbi cihazların değer kaybı, muhasebe sisteminde gider veya harcama olarak değil, doğrudan 'zarar' olarak kaydedilir.

Anahtar Kavramlar

MaliyetBelirli bir sonuca ulaşmak için katlanılan tüm fedakârlıkların parasal ifadesidir. Sağlık kurumlarında bu fedakârlıklar hizmet üretimi için yapılan malzeme tüketimi, personel emeği ve diğer kaynak kullanımları şeklinde ortaya çıkar.
Giderİşletmeye ekonomik yarar sağlamak amacıyla yapılan harcama veya tüketimdir. Dönem hasılatından düşülen ve faydası tükenmiş olan maliyetler gider olarak kabul edilir.
HarcamaBir varlığın edinilmesi, hizmetin sağlanması veya zararın karşılanması için yapılan ödeme, mal veya hizmet sunma ya da borçlanma şeklindeki fedakârlıklardır.
ZararNormal faaliyetler dışında, işletmenin varlıklarının yarar sağlama potansiyelini azaltan ve karşılığında herhangi bir fayda elde edilmeyen ölçülebilir kayıplardır.
Maliyet ObjesiMuhasebede maliyeti saptanan ve ölçülen her türlü unsurdur. Sağlık kurumlarında bu obje genellikle bir laboratuvar testi, bir ameliyat işlemi veya bir hasta günü gibi hizmet birimleridir.
Ek Maliyet (Incremental Cost)Alınan yeni bir karar veya seçilen alternatif bir eylem planı sonucunda ortaya çıkan ek harcamaları ve maliyet artışlarını ifade eder.
Batmış Maliyet (Sunk Cost)Geçmişte yapılmış, geri kazanılması veya değiştirilmesi mümkün olmayan maliyetlerdir. Karar verme süreçlerinde dikkate alınmaması gereken geçmiş harcamaları temsil eder.
Fırsat Maliyeti (Opportunity Cost)Seçilmeyen en iyi alternatif kararın feda edilen potansiyel getirisidir. Örneğin, hastanenin yeni bir poliklinik açmak yerine MR cihazı alması durumunda açılmayan polikliniğin gelir kaybıdır.
Yapısal Maliyetİşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için zorunlu olarak katlanılan ve kısa dönemde yönetici kararlarından etkilenmeyen sabit maliyetlerdir. Bina amortismanı ve bina kirası bu gruba örnektir.
Programlanmış MaliyetÜst yönetimin kararlarıyla bütçelendirilen ve belirli bir dönemde harcanmasına izin verilen sabit maliyetlerdir. Yıllık bakım-onarım ödenekleri veya reklam giderleri bu gruba girer.
Karma MaliyetHem sabit hem de değişken maliyet unsurlarını bünyesinde barındıran maliyetlerdir. Elektrik faturası gibi sabit bir abonelik bedeli ve tüketime bağlı değişken kısımdan oluşan giderler buna örnektir.
Direkt MaliyetBelirli bir hizmet birimi veya maliyet objesiyle doğrudan ilişkilendirilebilen ve ne kadar tüketildiği kolayca izlenebilen maliyetlerdir. Ameliyatta kullanılan cerrahi setler buna örnektir.
Endirekt MaliyetBelirli bir hizmet birimine doğrudan yüklenemeyen, ancak çeşitli dağıtım anahtarları kullanılarak hizmetlere paylaştırılabilen dolaylı maliyetlerdir. Hastane genel yönetim giderleri buna örnektir.
Esas Maliyet MerkezleriSağlık hizmetinin doğrudan üretildiği, maliyetlerin doğrudan toplandığı ve hizmet başına maliyetlerin hesaplandığı birincil birimlerdir. Acil servis ve kardiyoloji polikliniği buna örnektir.
Destek Maliyet MerkezleriEsas maliyet merkezlerinde yürütülen hizmetlerin kesintisiz ve kaliteli sunulabilmesi için dolaylı katkı sağlayan yardımcı birimlerdir. Bilgi işlem, sterilizasyon ve başhekimlik buna örnektir.
Aktivite Tabanlı Maliyetleme (ABC)Maliyetleri faaliyetler bazında analiz eden, her faaliyeti ayrı bir maliyet merkezi olarak ele alarak birim maliyetlerin daha gerçekçi ve doğru belirlenmesini sağlayan modern bir yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Ekonomik Maliyet Analizinde Mülk Kullanımı

Hastane kendi mülkü olan bir binada hizmet veriyorsa, muhasebe kayıtlarında kira gideri görünmez. Ancak ekonomik maliyet analizinde, binanın alternatif olarak kiraya verilmesi durumunda elde edilecek potansiyel gelir fırsat maliyeti olarak hesaba katılır.

Desimal Kodlama Sisteminde 10 Numaralı Gider Yeri

Sağlık kurumları muhasebe sisteminde '10' kodu, Esas Hizmet Üretim Gider Yerlerini temsil eder. Bu kod altında poliklinikler, klinikler, teşhis ve tedavi üniteleri gibi asıl hizmet üretiminin yapıldığı birimler izlenir.

Desimal Kodlama Sisteminde 30 Numaralı Gider Yeri

Muhasebe sisteminde '30' kodu, Yardımcı Hizmet Gider Yerlerini ifade eder. Doğrudan hizmet üretimi yapmayan ancak üretimin devamlılığını sağlayan yemekhane, çamaşırhane, bakım-onarım ve ısı merkezi gibi birimler bu kodla izlenir.

Gider Çeşitlerinde 0 ve 1 Numaralı Kodlar

Gider çeşitleri sınıflandırmasında '0' kodu İlk Madde ve Malzeme Giderlerini (ilaç, serum, sarf malzemeleri) temsil ederken, '1' kodu Hizmet üretimi için görev yapan temizlik ve teknik bakım personeli gibi işçilerin Ücret ve Giderlerini gösterir.

Gider Çeşitlerinde 3 Numaralı Kod

Gider çeşitleri desimal sisteminde '3' kodu, Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetleri temsil eder. Bu kapsamda elektrik, su, doğalgaz, telefon, internet ve dış laboratuvar hizmetleri gibi dışarıdan tedarik edilen tüm giderler izlenir.

Amortisman Oranları ve Ekonomik Ömür İlişkisi

Sağlık kurumlarında kullanılan tıbbi cihazların amortisman oranları faydalı ömürlerine göre değişir. Örneğin, 8 yıl faydalı ömrü olan bir cihaz için %12,5; 7 yıl için %14,28; 6 yıl için ise %16,66 amortisman oranı uygulanır.

Sorumluluk Muhasebesi ve Kontrol Edilebilirlik

Kontrol edilebilirlik sınıflandırması, yönetim muhasebesinde sorumluluk muhasebesi sisteminin kurulmasını sağlar. Bu sayede birim yöneticileri sadece kendi kararlarıyla etkileyebildikleri (fazla mesai vb.) maliyetlerden sorumlu tutulur.

Aktivite Tabanlı Maliyetleme (ABC) ve 21. Yüzyıl Yaklaşımı

21. yüzyılda sağlık kurumlarında maliyetlerin doğru yönetimi için ABC yöntemi yaygınlaşmaktadır. Bu yöntem, her faaliyeti ayrı bir maliyet merkezi olarak ele alarak dolaylı maliyetlerin hizmetlere daha adil ve gerçekçi dağıtılmasını sağlar.

Sınavda Dikkat Et

  • Maliyet, gider, harcama ve zarar kavramları arasındaki farklara çok dikkat edin; özellikle doğal afet kayıplarının 'zarar' olduğunu unutmayın.
  • Toplam sabit maliyetin üretim hacmiyle değişmediğini, ancak birim sabit maliyetin üretim hacmi arttıkça azaldığını grafik yorum soruları için aklınızda tutun.
  • Birim değişken maliyetin üretim hacminden bağımsız olarak her zaman sabit kaldığını, toplam değişken maliyetin ise doğrusal arttığını unutmayın.
  • Sorumluluk muhasebesinin temelinin 'kontrol edilebilirlik' sınıflandırmasına dayandığını ve yöneticilerin sadece kontrol edebildikleri maliyetlerden sorumlu tutulduğunu bilin.
  • Sağlık kurumlarında en yüksek maliyet payının 'işçilik maliyetleri' olduğunu sınavda çabuk yanıtlamak için ezberleyin.
  • Desimal kodlama sisteminde 10 (Esas), 20 (Yardımcı Hizmet Üretim) ve 30 (Yardımcı Hizmet) gider yerlerinin işlevsel ayrımlarını mutlaka öğrenin.