Ünite 1: Makine Risk Değerlendirmesi — Önemli Kavramlar

Makinenin tehlikeli bölümlerini fiziksel olarak çevreleyen, normal çalışma döngüsünde açılmayan ve sabitlenmiş fiziksel bariyerlerdir. Örneğin, bir konveyörün dönen tamburlarını tamamen kapatan ve vidalarla sabitlenmiş metal paneller bu koruma türüne girer.

Makinenin tehlikeli hareketleriyle etkileşimli çalışan, gerektiğinde açılabilen ancak açıldığında güvenlik mekanizmalarıyla makineyi durduran hareketli koruma sistemleridir. Örneğin, bir freze tezgahının interlok şalterli koruyucu kapağı açıldığında iş milinin dönmesini durdurur.

TS EN ISO 14120'ye göre, makinenin tehlikeli bölgelerini kalıcı olarak çevreleyen ve açılması veya çıkarılması için mutlaka özel bir alet (anahtar, tornavida vb.) kullanımını gerektiren koruyuculardır.

Makine çalışırken tehlikeli alanlara erişimi engelleyen ve koruyucu açıkken makinenin çalışmasını durduran veya başlamasını engelleyen, TS EN ISO 14119 standardına uygun güvenlik tertibatlı koruyuculardır.

Tehlikeli bölgelere insan veya uzuv yaklaşımını fiziksel bir engel olmaksızın algılayan ve makineyi güvenli duruma getiren elektro-hassas koruyucu ekipmanlardır. Işık perdeleri ve lazer alan tarayıcılar en yaygın ESPE örnekleridir.

Makinelerin tasarım aşamasında risk değerlendirmesi ve risk azaltma hiyerarşisinin nasıl uygulanacağını, tehlikelerin nasıl tanımlanacağını belirleyen temel makine emniyeti standardıdır.

Üst ve alt uzuvların (el, kol, parmak, ayak, bacak) makinenin tehlikeli alanlarına ulaşmasını engellemek için gerekli olan asgari güvenlik mesafelerini ve koruyucu açıklık boyutlarını belirleyen standarttır.

Makinelerde kullanılan sabit ve hareketli koruyucuların (muhafazaların) tasarımı, yapımı, malzeme seçimi ve mekanik dayanıklılık gereksinimlerini tanımlayan uluslararası standarttır.

Tehlikeli bölgeyi tamamen kapatmayan ancak boyutları ve tehlikeli alana olan uzaklığı sayesinde buraya fiziksel erişimi engelleyen, TS EN ISO 13857'deki güvenlik mesafelerine göre konumlandırılan sabit koruyucudur.

Bir iş parçası makineye girdiğinde veya çıktığında mekanik olarak otomatik olarak açılan ve işlem tamamlandığında kendi kendine tekrar kapanarak tehlikeli bölgeyi örten hareketli koruyucu türüdür.

Yapılacak operasyonun veya işlenecek parçanın boyutlarına göre konumu, yüksekliği veya açıklık derecesi manuel ya da otomatik olarak ayarlanabilen koruyucu sistemleridir.

Kapak kapatılıp kilitlenene kadar makinenin çalışmasına izin vermeyen ve makine çalışırken oluşan tehlikeli hareketler (atalet dahil) tamamen durana kadar kapağın açılmasını fiziksel olarak engelleyen sistemdir.

TS EN ISO 13857 standardında güvenlik mesafesi hesaplanırken kullanılan; kare açıklığın kenar uzunluğunu, yuvarlak açıklığın çapını veya slot şeklindeki açıklığın en dar boyutunu ifade eden parametredir.

Makinenin enerjisi kesildikten sonra bile dönen veya hareket eden ağır parçaların (volan, testere vb.) momentum nedeniyle bir süre daha hareket etmeye devam etmesiyle oluşan mekanik tehlike durumudur.