Ünite 10: Vergileme Tekniği — Önemli Kavramlar

Vergi borcunu hesaplamak amacıyla, vergi konusunun indirgendiği fiziksel-teknik veya ekonomik-parasal büyüklüktür. Örneğin, Gelir Vergisinde matrah elde edilen gelirin safi tutarıdır.

Vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen, vergiyi kendi geliri veya servetinden ödemekle yükümlü olan gerçek veya tüzel kişidir.

Verginin ödenmesi bakımından alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan ve mükellefin vergi ödevlerini onun adına yerine getiren üçüncü kişidir.

Kanun koyucunun vergi yükünü nihai olarak taşımasını istediği kişidir. KDV'de kanuni vergi taşıyıcısı mal ve hizmeti satın alan nihai tüketicidir.

Piyasa koşullarında gerçekleşen yansıma mekanizması sonucunda, vergi yükünü nihai olarak üstlenen ve bu yükü başkasına devredemeyen kişidir.

Üzerine vergi konulan ve doğrudan ya da dolaylı olarak verginin kaynağını oluşturan iktisadi unsurdur. Örneğin, Motorlu Taşıtlar Vergisinin konusu tescilli taşıtlardır.

Vergi kanunlarına göre esasen mükellef olması gereken bazı kişi veya kurumların, kanunla kısmen veya tamamen vergi dışı tutulmasıdır.

Vergi kanunlarına göre esasen vergilendirilmesi gereken bazı vergi konularının, işlemlerinin veya kazançlarının kısmen ya da tamamen vergi dışı bırakılmasıdır.

Devletin vergi alacağının doğması için, verginin konusu ile mükellefi arasında kanunun aradığı şartların ve hukuki ilişkinin gerçekleşmesidir.

Vergi matrahının ağırlık, sayı, hacim, uzunluk gibi fiziksel ve teknik büyüklükler üzerinden belirlendiği vergi türüdür.

Vergi matrahının fiyat, bedel veya değer gibi ekonomik ve parasal büyüklükler üzerinden hesaplandığı değere dayalı vergilerdir.

Daha önce yapılmış bir tarhiyata bağlı olarak, sonradan ortaya çıkan bir matrah veya matrah farkı üzerinden ek vergi hesaplanması işlemidir.

Vergi matrahının defter, kayıt ve belgeler gibi maddi delillere göre tespitinin mümkün olmadığı durumlarda, takdir komisyonlarınca belirlenen matrah üzerinden vergi hesaplanmasıdır.

Mükelleflerin geliri arttıkça, ödedikleri verginin toplam gelirlerine olan oranının giderek azaldığı, vergi adaletine aykırı tarife etkisidir.

Devletin veya kamu tüzel kişilerinin kendi aylıklı memurları aracılığıyla vergileri doğrudan tarh ve tahsil ettiği, günümüzde uygulanan en güvenli tahsilat usulüdür.