Ünite 13: Mobbing, Kuşak Çatışmaları ve Tükenmişlik Sendromu

Leymann ve Mobbingin Doğuşu

Mobbing kavramı 1980'li yılların başında Heinz Leymann tarafından iş yaşamına kazandırılmıştır. Leymann, bu kavramı daha önce hayvanlar arasındaki mücadeleleri tanımlamak için kullanılan bir terimden türetmiştir.

Mobbingin Süre Kriteri

Leymann'a göre bir davranışın mobbing sayılabilmesi için en az altı ay boyunca sistematik olarak devam etmesi gerekmektedir. Anlık tartışmalar mobbing olarak değerlendirilmez.

Strauss ve Howe Kuşak Döngüsü

Strauss ve Howe, Amerikan tarihini temel alarak kuşakların Peygamberler, Göçebeler, Kahramanlar ve Sanatçılar olmak üzere dörtlü bir döngüde ilerlediğini savunmuştur.

Jean Twenge ve Ben Kuşağı

Jean Twenge, 2006 yılında yayımladığı 'Generation Me' adlı kitabıyla Y Kuşağını narsizm ve aşırı özgüven ile ilişkilendirerek popülerleştirmiştir.

Anahtar Kavramlar

MobbingÇalışma yaşamında bir veya birkaç kişinin, bir kurbanı hedef alarak sistematik, düşmanca ve gayri ahlaki davranışlarla yıldırmasıdır. Örn: Bir çalışanın sürekli olarak sosyal ortamlardan dışlanması.

Dikey MobbingAşağıdan yukarıya doğru uygulanan mobbingdir; astların bir yöneticiye karşı birleşerek onu mobbinge maruz bırakmasıdır.

Düşey MobbingYukarıdan aşağıya doğru uygulanan mobbingdir; yöneticinin gücünü kullanarak astlarına baskı yapmasıdır.

Yatay MobbingAynı statüdeki çalışanların birbirlerine uyguladıkları mobbing türüdür.

Kuşak YönlendiricisiBelirli bir kuşağın algılarını, tüketim alışkanlıklarını ve dünya görüşünü etkileyen kültürel veya tarihsel olgudur.

Ben Kuşağı (Gen Me)Jean Twenge tarafından tanımlanan, 1982-1999 arası doğan, narsizm eğilimi yüksek, kendinden emin ve iddialı kuşaktır.

Helikopter AileÇocuklarının hata yapmasına izin vermeyen, sürekli onları koruyan ve hatalarını düzelten aşırı korumacı aile modelidir.

Tükenmişlik Sendromuİş stresi sonucu gelişen, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı duygusunda azalma ile seyreden kronik bir süreçtir.

Duygusal TükenmeÇalışanın iş gereklilikleri nedeniyle duygusal kaynaklarının tükendiğini ve artık işine karşı enerji bulamadığını hissetmesidir.

DuyarsızlaşmaTükenmişlik yaşayan bireyin, hizmet verdiği kişilere karşı alaycı, şüpheci ve soğuk bir tutum sergilemeye başlamasıdır.

İyi StresBireyi harekete geçiren, yaratıcı gerilimi ve performansı artıran, motivasyon sağlayan stres türüdür.

Kötü StresBireyin potansiyelini düşüren, kaçma davranışına yol açan ve uzun vadede tükenmişliğe neden olan stres türüdür.

Psikosomatik TepkiTükenmişliğin ileri aşamalarında görülen, psikolojik baskının vücutta uyku bozukluğu, sindirim sorunları gibi fiziksel hastalıklara dönüşmesidir.

ArketipStrauss ve Howe'nin kuşakları tanımlarken kullandığı, belirli özelliklere sahip döngüsel kuşak modelleridir.

Bebek Patlaması Kuşağı1946-1964 yılları arasında doğan, işkoliklik değerlerine sahip kuşaktır.

Kronik YorgunlukKaynağı fiziksel olan, tükenmişlikten farklı olarak psikolojik değil biyolojik temelli bir bitkinlik halidir.

İkiyüzlü Yılan MobbingciGüler yüzlü görünüp hedefteki kişiyi strese sokmak için gizli yollar arayan mobbing uygulayıcısıdır.

Diplomatik İzleyiciMobbingci ile kurban arasında uzlaşma arayan ancak kendisi de hedef olma riski taşıyan izleyicidir.

Psikolojik TerörLeymann'ın mobbing ile eş anlamlı kullandığı, işyerindeki düşmanca davranışları tanımlayan terimdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bebek Patlaması Kuşağı (Baby Boomers)

1946-1964 yılları arasında doğan bu kuşak, çalışma yaşamında 'işkolik' değerleri ile bilinir ve işin her şeyden önce gelmesi gerektiğini savunur.

Maslach ve Jackson'ın Katkısı

Tükenmişlik sendromunu 'duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarıda azalma' olarak üç boyutta tanımlayan en bilinen modelin mimarlarıdır.

Mobbingin Latince Kökeni

Mobbing, Latince 'mobile vulgus' (kararsız kalabalık) ifadesinden türetilen İngilizce 'mob' (topluca hücum etmek) kelimesinden gelmektedir.

Tükenmişliğin İlk Kullanımı

Tükenmişlik kavramını psikoloji alanında ilk kullanan Bradley, çalışma yaşamına uyarlayan ise Freudenberger'dir.

Y Kuşağı ve Boş Zaman

1995 doğumlu bir çalışan için 'boş zaman' kavramı, Bebek Patlaması kuşağı yöneticisinin 'işkolik' değerleriyle çatışan en önemli unsurlardan biridir.

Z Kuşağı Özellikleri

Teknolojinin içine doğan, sosyal medyayı doğal yaşam alanı gören ve ekonomik çalkantılarla büyüdükleri için daha endişeli olan kuşaktır.

Mobbing İzleyici Kategorileri

Mobbing sürecinde izleyiciler diplomatik, yardakçı, fazla ilgili, karışmayan ve ikiyüzlü yılan olmak üzere beş kategoriye ayrılır.

Tükenmişlik Sürecinin 8. Aşaması

Tükenmişlik sürecinin en son ve en ağır aşaması olan 'çaresizlik', psikosomatik rahatsızlıklar ve intihar riski ile sonuçlanabilir.

Narsist Mobbingciler

Kendi içsel sorunlarını ve kabul edemedikleri başarısızlıklarını başkalarına yansıtarak mobbing uygulayan kişilerdir.

İş Stresi ve Tükenmişlik Farkı

İş stresi her zaman tükenmişliğe yol açmaz; tükenmişlik, iş stresinin uzun süre devam etmesi ve kronikleşmesi sonucunda ortaya çıkar.

Sınavda Dikkat Et

Mobbingin 'süreklilik' (en az 6 ay) ve 'sıklık' (neredeyse her gün) kriterlerini unutmayın; her olumsuz davranış mobbing değildir.
Kuşak isimlerini ve özelliklerini karıştırmayın; özellikle 'Ben Kuşağı' (Y Kuşağı) ile 'Bebek Patlaması' kuşağının iş değerlerini kıyaslayın.
Tükenmişlik sürecinin aşamalarını (8 aşama) sırasıyla bilin; hangi aşamada hangi sorunun ortaya çıktığına dikkat edin.
Mobbing uygulayan tipler ile izleyici tiplerini birbirine karıştırmayın; her ikisi de beşer alt kategoriye ayrılır.
İyi stres ve kötü stres farkını, tükenmişliğin sadece 'kötü stres' ile ilişkili olduğunu aklınızda tutun.
Tükenmişlik sendromunun 'insan odaklı' işlerde daha yaygın olduğunu ve fiziksel değil psikolojik bir süreç olduğunu vurgulayan sorulara hazırlıklı olun.