Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İşletme Lisans Programı » Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)
← Ünite 6
Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)

Ünite 6: Pazarlama Çevre Analizi: Makro ve Mikro Çevresel Faktörler

Türkiye Nüfusunun Yaş Dağılımı (2010)
31 Aralık 2010 verilerine göre Türkiye nüfusunun yarısı 29 yaşından küçüktür. Nüfusun %67,2'si 15-64 yaş grubunda yer alırken, 65 yaş ve üzeri nüfusun oranı %6,9 olarak kaydedilmiştir. Bu durum Türkiye'nin oldukça genç ve dinamik bir nüfus yapısına sahip olduğunu göstermektedir.
Avrupa Birliği ve G8 Yaşlı Nüfus Karşılaştırması
2010 yılı verilerine göre Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin nüfusunun ortalama %16'sı, G8 ülkelerinin ise yaklaşık %17'si 65 yaş üzerindedir. Türkiye'de bu oranın %6,9 olması, Türkiye'nin gelişmiş batı ülkelerine kıyasla çocuk bezi, kırtasiye ve oyuncak gibi gençlere yönelik pazarlarda çok daha büyük bir potansiyel sunduğunu kanıtlar.
Kadınların İşgücüne Katılımı ve Gıda Sektörüne Etkisi
2011 yılı Temmuz dönemi verilerine göre Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranı %30'a yaklaşmıştır. Çalışan kadın sayısının artması, evde yemek hazırlamaya ayrılan süreyi azalttığı için dondurulmuş gıda, hazır yemek ve pratik mutfak çözümlerine olan talebi doğrudan artırmıştır.
Arap Baharı ve Türk Müteahhitlerinin Libya Kaybı
2011 yılı başında Tunus'ta başlayıp Libya'da iç savaşa dönüşen halk ayaklanmaları, Türk inşaat firmalarını derinden etkilemiştir. Türkiye Müteahhitler Birliği analizine göre, firmalar 18,4 milyar dolarlık projeyi, 1,6 milyar dolarlık hak edişi ve 100 milyon dolarlık mevduatı geride bırakarak Libya'yı terk etmek zorunda kalmıştır.

Anahtar Kavramlar

Hükümet PazarlarıKamu hizmeti üretmek, toplumsal ihtiyaçları karşılamak veya devlet dairelerinde kullanmak üzere mal ve hizmet satın alan resmi devlet kurumlarıdır.
Uluslararası PazarlarÜlke sınırları dışındaki yabancı tüketiciler, endüstriyel alıcılar, yeniden satıcılar veya yabancı hükümetlerden oluşan küresel müşteri grubudur.
Politik ve Yasal Çevreİşletmelerin faaliyetlerini sınırlandıran, düzenleyen veya teşvik eden kanunlar, yönetmelikler, hükümet politikaları ve politik istikrar düzeyidir.
Pazarlama Çevresiİşletmenin hedef müşterilerine hizmet etme ve onlarla uzun dönemli ilişkiler kurup sürdürebilme yeteneğini etkileyen, pazarlama departmanının dışındaki aktörler ve güçlerin bütünüdür. Örneğin, bir firmanın tedarikçileri veya ülkedeki enflasyon oranı bu çevrenin birer parçasıdır.
İçsel Çevreİşletmenin kendi sınırları içerisinde yer alan ve kontrolü altında bulunan satın alma, finans, muhasebe, üretim, AR-GE ve pazarlama gibi örgütsel fonksiyonların tamamıdır. Bu departmanlar arasındaki uyum, müşteriye sunulan değerin kalitesini doğrudan belirler.
Dışsal Çevreİşletmenin doğrudan kontrolü dışında kalan, örgütsel fonksiyonların sınırları ötesinde gerçekleşen ve mikro ile makro çevre olarak ikiye ayrılan tüm dış etkenlerdir. Dışsal çevre unsurları işletmeler için hem büyük fırsatlar hem de ciddi tehditler barındırır.
Mikro Çevreİşletmenin müşterilerine hizmet etme kabiliyetini yakından etkileyen, işletmeyle doğrudan ilişkili ve makro çevreye göre daha fazla kontrol edilebilir olan aktörlerdir. Tedarikçiler, rakipler, pazarlama aracıları ve müşteriler bu grupta yer alır.
Makro Çevreİşletmenin kontrolü dışında gerçekleşen, mikro çevreyi ve tüm pazarlama faaliyetlerini etkileyen demografik, ekonomik, politik, yasal, sosyo-kültürel ve teknolojik büyük toplumsal güçlerdir. İşletmeler bu çevreye uymak veya onu proaktif olarak yönetmek zorundadır.
Tedarikçilerİşletmenin ürün ve hizmet üretebilmesi için ihtiyaç duyduğu hammadde, malzeme, ekipman ve işgücü gibi kaynakları sağlayan kişi veya kuruluşlardır. Tedarikçilerin kalitesi ve hızı, işletmenin nihai ürün kalitesini ve müşteri memnuniyetini doğrudan etkiler.
Pazarlama Aracılarıİşletmenin ürünlerinin hedef pazarlarda tutundurulması, satılması ve dağıtılmasında görev alan aracı kurumlardır. Toptancılar, perakendeciler, fiziksel dağıtım firmaları, finansal kuruluşlar ve reklam ajansları bu gruba örnek gösterilebilir.
Fiziksel Dağıtım Firmalarıİşletmelerin ürettiği ürünlerin depolanması, stoklanması ve üreticiden tüketiciye doğru güvenli ve hızlı bir şekilde taşınması sürecinde lojistik destek sağlayan pazarlama aracılarıdır. Dağıtım ağının etkinliği müşteri memnuniyeti açısından kritiktir.
Pazarlama Hizmetleri Acenteleriİşletmenin ürünlerini doğru hedef kitleye ulaştırmasına ve tutundurmasına yardımcı olan pazarlama araştırması firmaları, danışmanlık şirketleri ve reklam ajanslarıdır. Bu acenteler işletmelere pazar analizi ve iletişim desteği sunar.
Tüketici PazarlarıÜrün ve hizmetleri ticari bir amaç gütmeden, tamamen kişisel veya hanehalkının tüketimi amacıyla satın alan bireylerden oluşan pazarlardır. Bu pazardaki satın alma kararları genellikle psikolojik ve sosyal faktörlerden etkilenir.
Endüstriyel PazarlarKendi üretim süreçlerinde kullanmak, yeni ürünler geliştirmek veya işlemek amacıyla ürün ve hizmet satın alan işletmelerin oluşturduğu pazarlardır. Bu pazarlarda satın alma kararları daha rasyonel ve teknik özelliklere dayalıdır.
Yeniden Satış PazarlarıÜreticilerden aldıkları ürünleri doğrudan tüketiciye veya diğer işletmelere belirli bir kar marjı ekleyerek satmak amacıyla satın alan toptancı ve perakendecilerden oluşan pazarlardır. Temel amaçları alım-satım farkından kar elde etmektir.
Demografiİnsan nüfusunun büyüklüğü, yoğunluğu, coğrafi dağılımı, yaş, cinsiyet, eğitim durumu, meslek yapısı ve aile özellikleri gibi istatistiksel veriler üzerinden incelenmesidir. Demografik veriler pazar potansiyelini belirlemede en temel kaynaktır.
Ekonomik ÇevreTüketicilerin satın alma gücünü, harcama eğilimlerini ve bütçe dağılımlarını doğrudan etkileyen enflasyon, işsizlik, faiz oranları ve gelir dağılımı gibi makro ekonomik göstergelerin oluşturduğu çevredir. Ekonomik kriz dönemlerinde tüketim tercihleri zorunlu mallara kayar.
Sosyo-Kültürel ÇevreBir toplumun üyelerinin sahip olduğu temel değerleri, inançları, ahlaki normları, yaşam tarzlarını ve tüketim alışkanlıklarını şekillendiren kültürel unsurların bütünüdür. Kültür, pazarlamacıların iletişim dilini ve ürün tasarımlarını belirleyen en hassas unsurdur.
Reaktif YaklaşımPazarlama çevresindeki değişimleri kontrol edilemez olarak kabul eden ve bu değişimlere pasif bir şekilde uyum sağlamaya çalışan işletme yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda işletme, çevresel tehditlerden kaçınmak ve fırsatları yakalamak için kendi yapısını adapte eder.
Proaktif YaklaşımPazarlama çevresindeki değişimleri pasif bir şekilde kabullenmek yerine, çeşitli stratejik hamlelerle kamuoyunu, yasal süreçleri ve piyasa aktörlerini etkileyerek çevreyi kendi lehine şekillendirmeye çalışan aktif işletme yaklaşımıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Türkiye Nüfusunun Coğrafi Dağılımı (2010)

2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre Türkiye nüfusu 73.722.988 kişidir. Bu nüfusun %76,3'ü il ve ilçe merkezlerinde yaşamakta olup, toplam nüfusun %18'i tek başına İstanbul'da ikamet etmektedir. Bu durum lojistik ve pazarlama dağıtım kanallarının kent merkezlerinde yoğunlaşmasını zorunlu kılmaktadır.

Nüfusun Cinsiyet Dağılımı Dengesi

2010 yılı TÜİK verilerine göre Türkiye nüfusunun %50,2'sini (37.043.182 kişi) erkekler, %49,8'ini (36.679.806 kişi) ise kadınlar oluşturmaktadır. Bu dengeli dağılım, cinsiyete dayalı pazarlama bölümlendirmesi yapan işletmeler için her iki pazar payının da neredeyse eşit büyüklükte olduğunu göstermektedir.

Teknolojik Gelişmeler ve CRM Uygulamaları

Bilgi teknolojilerindeki hızlı ilerleme, işletmelerin Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) sistemlerini etkinleştirmesini sağlamıştır. Sadakat kartları (loyalty cards) sayesinde tüketicilerin tüm harcama ve satın alma davranışları kayıt altına alınarak kişiselleştirilmiş pazarlama stratejileri geliştirilmektedir.

Yasal Çevrenin Koruyucu Rolü

Yasal çevre düzenlemeleri, pazarda çift taraflı bir koruma kalkanı oluşturur. Bir yandan tüketicileri yanıltıcı reklamlar ve haksız fiyatlandırma gibi uygulamalara karşı korurken, diğer yandan dürüst işletmeleri patent, marka tescili ve haksız rekabet yasalarıyla güvence altına alır.

Sosyal Medya ve Alternatif İletişim Kanalları

Teknolojik çevredeki değişimler, geleneksel reklam mecralarının yerine bloglar ve sosyal ağlar gibi alternatif kanalları getirmiştir. Bu durum işletmelerin hedef kitleleriyle çift yönlü, anlık ve çok daha düşük maliyetli iletişim kurmasına olanak tanımaktadır.

Hanehalkı Yapısındaki Değişim Trendi

TÜİK verilerine göre Türkiye'de hanehalkı reisinin kadın olduğu ailelerin toplam hanehalkı içindeki oranı giderek artmaktadır. Bu demografik değişim, satın alma kararlarında kadının rolünü daha da baskın hale getirerek ev eşyası, finans ve otomotiv gibi sektörlerin pazarlama dillerini etkilemektedir.

Fiziksel Dağıtım Firmalarının Lojistik Gücü

Pazarlama aracılarından olan fiziksel dağıtım firmaları, ürünlerin üreticiden tüketiciye akışını ve depolanmasını yönetir. Doğru lojistik ortaklarıyla çalışmak, teslimat sürelerini kısaltarak müşteri memnuniyetini doğrudan artıran kritik bir mikro çevre unsurudur.

Ekonomik Çevrenin Satın Alma Gücüne Etkisi

Enflasyon oranları, işsizlik ve gelir dağılımındaki dengesizlikler tüketicilerin harcama önceliklerini doğrudan değiştirir. Yüksek enflasyon dönemlerinde tüketiciler lüks tüketim ürünlerinden kaçınarak temel ihtiyaç maddelerine yönelirler, bu da işletmelerin fiyatlandırma stratejilerini revize etmesini gerektirir.

Türkiye Nüfusunun Yaş Yapısı (2010 Verileri)

31 Aralık 2010 tarihi itibarıyla Türkiye nüfusu 73.722.988 kişidir. Nüfusun yarısı 29 yaşından küçüktür ve %67,2'si 15-64 yaş grubundadır. Bu veriler Türkiye'nin oldukça dinamik ve genç bir tüketici pazarına sahip olduğunu göstermektedir.

Türkiye ve AB Yaşlı Nüfus Karşılaştırması

2010 yılı verilerine göre Türkiye'de 65 yaş üstü nüfus oranı %6,9 iken, Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin ortalamasında bu oran %16'dır. Bu durum Türkiye'nin genç nüfusa yönelik ürünler üreten firmalar için çok daha cazip bir pazar olduğunu kanıtlamaktadır.

G8 Ülkeleri Genç Nüfus Oranı

G8 ülkelerinde (ABD, Japonya, Kanada, Rusya, Fransa, İngiltere, İtalya, Almanya) 15 yaş altı nüfus oranı ortalama %16 iken, Türkiye'de bu oran %26'dır. Bu yüksek oran, çocuk ve gençlik ürünleri pazarı için Türkiye'nin yüksek potansiyelini ortaya koymaktadır.

Türkiye'de Kadınların İşgücüne Katılımı (Temmuz 2011)

2011 yılı Temmuz dönemi verilerine göre Türkiye genelinde kadınların işgücüne katılım oranı %30'a yaklaşmıştır. Çalışan kadın sayısının artması, evde yemek hazırlamaya ayrılan süreyi azaltarak hazır ve dondurulmuş gıda ürünlerine olan talebi hızla artırmıştır.

Arap Baharı ve Türk Müteahhitleri

2011 yılı başında Tunus'ta başlayıp Libya'da iç savaşa dönüşen halk ayaklanmaları, Türk inşaat firmalarının bu bölgedeki faaliyetlerini durdurmuştur. Politik istikrarsızlık nedeniyle firmalar milyarlarca dolarlık projelerini geride bırakarak ülkeden çekilmek zorunda kalmıştır.

Libya'daki Türk Projelerinin Boyutu

Türkiye Müteahhitler Birliği'nin (TMB) analizine göre, 2011'deki Libya iç savaşı Türk firmalarının üstlendiği 18,4 milyar dolarlık projeyi tehlikeye atmıştır. Firmalar 1,6 milyar dolarlık hak ediş ve 100 milyon dolarlık mevduatını geride bırakıp tahliye edilmiştir.

Türkiye Nüfusunun Cinsiyet Dağılımı (2010)

2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre Türkiye nüfusunun %50,2'sini (37.043.182 kişi) erkekler, %49,8'ini (36.679.806 kişi) ise kadınlar oluşturmaktadır. Pazarlamacılar cinsiyete dayalı bölümlendirmede bu dengeli dağılımı dikkate alırlar.

Türkiye'de Kentleşme Oranı (2010)

2010 yılı resmi verilerine göre Türkiye nüfusunun %76,3'ü il ve ilçe merkezlerinde yaşamaktadır. Kentlerde yaşayan nüfusun yoğunluğu, dağıtım kanallarının yapılandırılması ve kentsel tüketim alışkanlıklarına yönelik pazarlama stratejileri için kritik bir veridir.

İstanbul'un Nüfus Yoğunluğu (2010)

2010 yılı verilerine göre Türkiye nüfusunun %18'i tek başına İstanbul'da ikamet etmektedir. Bu durum, Türkiye'deki toplam tüketim talebinin ve lojistik faaliyetlerin çok büyük bir kısmının tek bir metropolde yoğunlaştığını göstermektedir.

Hanehalkı Reisinin Kadın Olduğu Haneler

TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre, Türkiye'de hanehalkı reisinin kadın olduğu ailelerin oranı giderek artmaktadır. Bu demografik değişim, satın alma kararlarında kadının rolünün ve kadın odaklı pazarlama stratejilerinin önemini artırmaktadır.

Sadakat Kartları ve CRM Teknolojileri

Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde işletmeler sadakat kartları (loyalty cards) kullanarak müşterilerin satın alma geçmişlerini kayıt altına almaktadır. Bu teknoloji, Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) uygulamalarının etkinliğini doğrudan artırır.

Sosyal Medya ve Alternatif İletişim

Teknolojik çevre analizi kapsamında, bloglar ve sosyal networkler gibi sosyal medya araçları işletmelerin tüketicilerle çift yönlü iletişim kurmasını sağlamıştır. Bu durum geleneksel tek yönlü reklamcılığın yerini etkileşimli pazarlamaya bırakmasına yol açmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Mikro ve makro çevre ayrımına çok dikkat edin; rakipler, tedarikçiler ve aracılar mikro çevredeyken, demografik ve ekonomik güçler makro çevrededir.
  • Reaktif ve proaktif yaklaşım tanımlarını karıştırmayın; reaktif pasif uyumu, proaktif ise çevreyi aktif olarak etkilemeyi ve yönetmeyi ifade eder.
  • Pazarlama aracılarının dört alt başlığını (toptancı/perakendeci, fiziksel dağıtım, finansal aracılar, hizmet acenteleri) ve görevlerini mutlaka ezberleyin.
  • Türkiye'nin demografik yapısının genç nüfus ağırlıklı olduğunu ve bunun çocuk/gençlik pazarları için yüksek fırsat sunduğunu unutmayın.
  • Yasal çevrenin hem tüketiciyi haksız uygulamalara karşı hem de işletmeyi haksız rekabete karşı çift yönlü koruduğunu aklınızda bulundurun.
  • Teknolojik çevrenin yeni fırsatlar yaratırken mevcut ürünleri çok hızlı demode edebilen en dinamik makro güç olduğunu unutmayın.
  • Mikro ve makro çevre ayrımına çok dikkat edin; mikro çevre aktörleri (tedarikçi, rakip, aracı, müşteri) işletmeye yakındır ve kısmen kontrol edilebilir, makro çevre ise tamamen kontrol dışıdır.
  • Pazarlama aracılarının dört alt grubunu (toptancı/perakendeci, fiziksel dağıtım, finansal aracılar, pazarlama hizmetleri acenteleri) ve işlevlerini mutlaka ezberleyin, eşleştirme sorularında sıkça sorulur.
  • Proaktif ve reaktif yaklaşım tanımlarını karıştırmayın; proaktif yaklaşım çevreyi 'yönetmeye ve etkilemeye' çalışırken, reaktif yaklaşım pasifçe 'adapte olmaya' çalışır.
  • Türkiye'nin demografik verilerindeki 'genç nüfus' vurgusuna dikkat edin; G8 ve AB ülkelerine kıyasla Türkiye'nin genç nüfus oranı çok yüksektir ve bu durum belirli sektörler için fırsattır.
  • Politik ve yasal çevrenin risk analizinde verilen 'Arap Baharı ve Libya örneği' gibi somut olayları aklınızda tutun, bu tür güncel/örnek olaylar sınavda paragraf sorusu olarak karşınıza çıkabilir.