Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İşletme Lisans Programı » Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)
← Ünite 7
Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)

Ünite 7: Pazarlama Stratejileri ve Stratejik Pazarlama Planı Geliştirme

BİM Mağazalarının Pazar Odaklı Misyonu
BİM, misyonunu sadece 'toptan fiyatına perakende satış' gibi ürün odaklı dar bir çerçevede tanımlamaz. Bunun yerine, 'gıda ve tüketim malzemelerinin mümkün olan en uygun fiyat ve en yüksek kaliteyle tüketiciye ulaştırlması' şeklinde pazar ve müşteri odaklı tanımlayarak stratejik yönünü belirlemiştir.
Starbucks'ın Çevresel Adaptasyon İhtiyacı
Hızla değişen küresel pazar koşullarında faaliyet gösteren Starbucks, hem yurt içi hem de yurt dışı pazarlarda ortaya çıkan anlık fırsatları değerlendirmek ve tehditleri önlemek için sürekli çevreyi gözlemlemek ve esnek bir stratejik plana sahip olmak zorundadır.
Ansoff Matrisinin Dörtlü Büyüme Fırsatı
Ansoff tarafından geliştirilen Ürün-Pazar Büyüme Matrisi; pazara nüfuz etme, pazar geliştirme, ürün geliştirme ve çeşitlendirme olmak üzere dört temel yoğunlaşarak büyüme stratejisini ürün ve pazar boyutlarında analiz eder.
BCG Matrisinin İki Temel Boyutu
Boston Consulting Group (BCG) tarafından geliştirilen matris, stratejik iş birimlerini değerlendirirken dikey eksende 'pazarın büyüme oranını' (pazarın çekiciliği), yatay eksende ise 'göreceli pazar payını' (işletmenin gücü) temel ölçüt olarak kullanır.

Anahtar Kavramlar

Misyonİşletmenin var oluş amacını, neyi başarmak istediğini ve hangi müşteri ihtiyaçlarını karşıladığını ifade eden en üst düzey kılavuzdur. Örneğin, BİM'in misyonunu sadece ucuz satış olarak değil, gıda ve tüketim malzemelerini en uygun fiyat ve yüksek kaliteyle tüketiciye ulaştırmak şeklinde pazar odaklı tanımlaması buna örnektir.
SWOT Analiziİşletmenin içsel güçlü (Strengths) ve zayıf (Weaknesses) yönleri ile dışsal fırsat (Opportunities) ve tehditlerinin (Threats) değerlendirildiği analiz yöntemidir. Amacı, güçlü yönler ve fırsatlardan maksimum düzeyde yararlanırken, zayıf yönler ve tehditlerin etkisini en aza indirmektir.
HedefUlaşılmak istenen amaçların daha özel, somut, ölçülebilir ve nicel (kantitatif) olarak ifade edilmiş şeklidir. Hedeflerin spesifik olması, ölçülebilmesi, ulaşılabilir olması, tutarlı olması ve belirli bir zaman sınırı içermesi gerekir.
BCG MatrisiBoston Consulting Group tarafından geliştirilen, stratejik iş birimlerini pazarın büyüme oranı (pazarın çekiciliği) ve göreceli pazar payı (işletmenin gücü) boyutlarına göre sınıflandıran büyüme-pazar payı matrisidir.
Yıldızlar (Stars)BCG matrisinde, yüksek büyüme hızına sahip çekici pazarlarda yüksek pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Pazar paylarını korumak için yoğun yatırıma ihtiyaç duyarlar ve zamanla sağman ineğe dönüşürler.
Problemliler (Question Marks)BCG matrisinde, büyüme hızı yüksek olan pazarlarda düşük pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Pazar paylarını artırıp yıldıza dönüşebilmeleri için yüksek miktarda nakit yatırımına ihtiyaç duyarlar.
Sağman İnekler (Cash Cows)BCG matrisinde, büyüme hızı düşük olan olgun pazarlarda yüksek pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Az yatırım gerektirdiklerinden işletmeye yüksek miktarda nakit akışı sağlarlar ve bu kaynaklar diğer birimlere aktarılır.
Nakit Yutan Köpekler (Dogs)BCG matrisinde, düşük büyüme hızı olan pazarlarda düşük pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Karlılıkları düşüktür, genellikle bütçeleri kısıtlanır veya portföyden tamamen çıkarılırlar.
Pazar GeliştirmeAnsoff matrisinde, işletmenin mevcut ürünlerini daha önce yer almadığı yeni coğrafi pazarlara veya farklı pazar segmentlerine sunarak büyümeyi hedeflediği stratejidir. Örneğin, bebek şampuanının yetişkin pazarına sunulması bu stratejiye girer.
Stratejik Planlamaİşletmenin amaçları, kaynakları ve yetenekleri ile sürekli değişen pazarlama fırsatları arasında stratejik bir uyum yaratma ve bunu sürdürme sürecidir. Dinamik pazar çevresinde rekabet avantajı elde etmek amacıyla iç ve dış çevre faktörleri analiz edilerek uzun vadeli kararlar alınmasını sağlar.
Stratejik İş Birimi (SİB)Büyük işletmeler bünyesinde yer alan, kendine özgü misyonu, amaçları, kaynakları ve rakipleri bulunan ve işletmenin diğer birimlerinden bağımsız olarak planlanabilen iş birimidir. Bir departman, belirli bir ürün grubu veya tek bir marka SİB olarak yapılandırılabilir.
Pazar Odaklı Misyonİşletmenin var oluş amacını sattığı somut ürünler yerine, tatmin etmeyi hedeflediği temel müşteri ihtiyaçları üzerinden tanımlayan yaklaşımdır. Örneğin BİM'in kendisini sadece ucuz market değil, kaliteli gıdayı en uygun fiyatla tüketiciye ulaştıran bir hizmet olarak tanımlamasıdır.
Durum AnaliziStratejik planlama sürecinde amaçlar belirlenmeden önce yapılan, işletmenin kontrolü altındaki içsel çevresi ile kontrolü dışındaki dışsal çevresinin sistematik olarak incelenmesi sürecidir. İşletmenin mevcut konumunu netleştirerek geleceğe yönelik adımlara zemin hazırlar.
İçsel Çevreİşletmenin faaliyet performansını doğrudan etkileyen ve işletmenin kontrolü altında olan fiziksel donanım, teknoloji, finansal kaynaklar ve çalışanlar gibi unsurların bütünüdür. Durum analizinde işletmenin güçlü ve zayıf yönlerinin belirlenmesini sağlar.
Dışsal Çevreİşletmenin kontrolü dışında gerçekleşen ancak performansını olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek olan ekonomik, sosyo-kültürel, politik, yasal ve teknolojik faktörlerin bütünüdür. Durum analizinde fırsat ve tehditlerin kaynağını oluşturur.
Amaçİşletmenin uzun vadede ulaşmak istediği nihai ve arzulanan sonuçların genel, geniş kapsamlı ve nitel olarak ifade edilmesidir. Stratejik planlamada vizyon ve misyonun gerçekleştirilmesi için çizilen genel doğrultuyu temsil eder.
İş PortföyüBir işletmeyi oluşturan, işletmenin sahip olduğu tüm stratejik iş birimlerinin, ürün hatlarının, markaların ve ticari faaliyetlerin bütünüdür. Kurumsal düzeyde kaynak tahsisinin optimize edilmesi amacıyla analiz edilir.
Pazara Nüfuz EtmeAnsoff matrisine göre, işletmenin mevcut ürünlerini mevcut pazarlardaki müşterilere daha fazla satarak büyümesini öngören stratejidir. Fiyat indirimleri, yoğun tutundurma ve rakiplerin müşterilerini çekme gibi yöntemlerle pazar payı artırılmaya çalışılır.
Ürün Geliştirmeİşletmenin mevcut pazarlardaki müşterilerine yönelik yeni veya önemli ölçüde yenilenmiş, geliştirilmiş ürünler sunarak büyümesini amaçlayan stratejidir. Bir bankanın mevcut müşterilerine yeni bir yatırım fonu seçeneği sunması bu kapsamda değerlendirilir.
Çeşitlendirmeİşletmenin daha önce hiç faaliyet göstermediği tamamen yeni pazarlara, tamamen yeni ürünler sunarak büyümesini hedefleyen, risk düzeyi en yüksek olan stratejik büyüme alternatifidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sağman İneklerin Nakit Kaynağı Rolü

BCG matrisindeki Sağman İnekler, düşük büyüme oranlı pazarlarda yüksek pazar payına sahip olduklarından çok az yatırıma ihtiyaç duyarlar. Bu birimlerden elde edilen yüksek nakit akışı, yatırıma muhtaç olan Problemli ve Yıldız birimlerin fonlanmasında kullanılır.

Pazara Nüfuz Etmede Tüketiciyi Teşvik Etme

Pazara nüfuz etme stratejisinde mevcut müşterilerin kullanım oranlarını artırmak için ürünün eskime oranını hızlandırma, yeni kullanım alanları yaratma ve artan kullanımları teşvik etme gibi taktikler uygulanır.

Bebek Şampuanının Yetişkin Pazarına Sunulması

Pazar geliştirme stratejisine somut bir örnek olarak, bebek şampuanı üreten bir işletmenin mevcut ürününü hiçbir yapısal değişiklik yapmadan yetişkin pazar segmentine sunarak yeni bir müşteri kitlesi kazanması gösterilebilir.

Bankacılıkta Ürün Geliştirme Örneği

Bir bankanın mevcut müşterilerine sunduğu mevduat, kredi kartı ve BES gibi klasik hizmetlerin yanına yeni bir ürün olarak 'anapara korumalı yatırım fonu' eklemesi, mevcut pazara yeni ürün sunma (ürün geliştirme) stratejisinin somut bir örneğidir.

SWOT Analizinin Kökeni ve Yapısı

SWOT analizi; içsel faktörler olan Güçlü (S) ve Zayıf (W) yönler ile dışsal faktörler olan Fırsat (O) ve Tehditleri (T) matris şeklinde analiz ederek işletmenin rekabet gücünü ve pazar konumunu belirleyen en temel stratejik araçtır.

Küçülme ve Portföyden Çıkarma Kararları

İşletmeler sadece büyüme değil, küçülme stratejileri de uygularlar. Karlılığını tamamen yitirmiş veya genel kurumsal misyonla uyumu kalmamış stratejik iş birimleri, portföy analizi sonrasında elden çıkarılır veya harcamaları tamamen kesilir.

Pazarlama Planlamasının 4 Temel Adımı

Bir pazarlama planı geliştirilirken sırasıyla durum analizi (SWOT) yapılmalı, pazarlama hedefleri belirlenmeli, pazarlama stratejileri (bölümleme, hedefleme, konumlandırma) geliştirilmeli ve son olarak plan uygulanıp kontrol edilmelidir.

BİM Mağazalarının Pazar Odaklı Misyonu

BİM, kurumsal misyonunu sadece 'toptan fiyatına perakende satış mağazası' şeklinde ürün odaklı tanımlamak yerine; 'gıda ve tüketim malzemelerinin mümkün olan en uygun fiyat ve en yüksek kaliteyle tüketiciye ulaştırılması' şeklinde pazar odaklı tanımlamıştır. Bu yaklaşım, tüketici ihtiyaçlarını merkeze alarak işletmeye stratejik esneklik kazandırmaktadır.

Boston Consulting Group (BCG) Matrisi

BCG tarafından geliştirilen büyüme-pazar payı matrisi, işletmenin stratejik iş birimlerini pazarın büyüme hızı (çekicilik) ve göreceli pazar payı (güç) boyutlarında analiz eder. Matris; Yıldızlar, Sağman İnekler, Problemliler ve Nakit Yutan Köpekler olmak üzere dört çeyrekten oluşur.

BCG Matrisinde Yıldızlar Kategorisi

Yüksek büyüme hızına sahip pazarlarda yüksek pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Bu birimler yüksek gelir getirmekle birlikte, pazar paylarını koruyabilmek için yoğun yatırıma ihtiyaç duyarlar ve zamanla pazar büyümesi yavaşladığında Sağman İneklere dönüşürler.

BCG Matrisinde Sağman İnekler Kategorisi

Büyüme hızı düşük olan olgun pazarlarda yüksek pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Az yatırıma ihtiyaç duyduklarından işletmeye yüksek miktarda nakit akışı sağlarlar; bu kaynaklar yatırıma ihtiyacı olan Yıldız veya Problemli birimlere aktarılır.

BCG Matrisinde Problemliler (Soru İşaretleri)

Büyüme hızı yüksek olan çekici pazarlarda düşük pazar payına sahip olan stratejik iş birimleridir. Bu birimlerin yıldıza dönüşebilmesi için yüksek miktarda nakit yatırımına ihtiyaçları vardır, aksi takdirde pazarda silinme riski taşırlar.

BCG Matrisinde Nakit Yutan Köpekler Kategorisi

Düşük büyüme hızına sahip pazarlarda düşük pazar payı olan stratejik iş birimleridir. Karlılıkları çok düşük olup, işletmeler bu birimler için genellikle harcamaları kesme, mevcut durumu koruma veya portföyden tamamen çıkarma stratejilerini uygularlar.

Ansoff Ürün-Pazar Büyüme Matrisi

Igor Ansoff tarafından geliştirilen bu matris, işletmelerin büyüme stratejilerini ürün (mevcut/yeni) ve pazar (mevcut/yeni) boyutlarında sınıflandırır. İşletmelere pazara nüfuz etme, pazar geliştirme, ürün geliştirme ve çeşitlendirme olmak üzere 4 temel alternatif sunar.

Pazara Nüfuz Etme ve Müşteri Kazanımı

Pazara nüfuz etme stratejisinde işletmeler mevcut ürünlerini değiştirmeden pazar payını artırmak için fiyat indirimleri, ödeme kolaylıkları ve satış promosyonları gibi araçları kullanarak rakiplerin müşterilerini ve ürünü hiç kullanmayanları çekmeye çalışırlar.

Pazar Geliştirmede Bebek Şampuanı Örneği

Pazar geliştirme stratejisine en somut örneklerden biri, bebek şampuanı üreten bir işletmenin mevcut ürününü yetişkin pazarına da sunarak yeni bir pazar segmentine giriş yapması ve bu yolla satış hacmini büyütmesidir.

Bankacılık Sektöründe Ürün Geliştirme Örneği

Bir bankanın mevcut mevduat, kredi kartı ve kredi müşterilerine, portföyünü genişleterek yeni bir ürün olan 'anapara korumalı yatırım fonu' veya bireysel emeklilik sistemi (BES) sunması, ürün geliştirme stratejisinin doğrudan bir uygulamasıdır.

Stratejik Planlamada Küçülme Kararları

İşletmeler her zaman büyüme odaklı çalışmazlar; karlılığını tamamen yitirmiş, zarar eden veya işletmenin genel kurumsal stratejisi ve misyonu ile uyumu kalmamış olan stratejik iş birimleri portföyden çıkarılır veya bu birimlerin bütçeleri kısılarak küçülmeye gidilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Amaç ve hedef arasındaki farka dikkat edin; amaç genel ve nitel bir ifadeyken, hedef mutlaka ölçülebilir ve nicel (rakamsal) olmalıdır.
  • BİM örneğini unutmayın; sınavda misyonun ürün odaklı değil, pazar/müşteri odaklı olması gerektiği sorulursa bu örnek aklınıza gelsin.
  • BCG Matrisindeki eksenleri karıştırmayın; dikey eksen pazarın büyüme oranını (çekiciliğini), yatay eksen ise pazar payını (işletmenin gücünü) gösterir.
  • Sağman İneklerin en önemli özelliğinin işletmeye yüksek nakit akışı sağlaması ve az yatırım gerektirmesi olduğunu unutmayın; bu nakit Problemliler ve Yıldızlar için kullanılır.
  • Ansoff Matrisindeki büyüme stratejilerini ayırt ederken ürünün ve pazarın 'mevcut' mu yoksa 'yeni' mi olduğuna odaklanın; bebek şampuanının yetişkinlere satılması 'Pazar Geliştirme'dir.
  • SWOT analizinde Güçlü ve Zayıf yönlerin içsel (kontrol edilebilir), Fırsat ve Tehditlerin ise dışsal (kontrol dışı) faktörler olduğunu sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Misyon ifadelerinin 'ürün odaklı' değil 'pazar odaklı' olması gerektiğini unutmayın; sınavda BİM örneği üzerinden pazar odaklılık sorulabilir.
  • SWOT analizinde Güçlü/Zayıf yönlerin içsel, Fırsat/Tehditlerin ise dışsal çevre unsurları olduğunu karıştırmayın; içsel unsurlar işletmenin kontrolündedir.
  • Amaç ve Hedef ayrımına dikkat edin; Amaç genel ve nitel iken, Hedef her zaman özel, nicel (sayısal) ve zaman sınırlıdır.
  • BCG Matrisinde Sağman İneklerin düşük büyüme oranlı pazarda yüksek pazar payına sahip olduğunu ve diğer birimlere kaynak (nakit) sağladığını unutmayın.
  • Ansoff Matrisinde 'Pazar Geliştirme' (mevcut ürün-yeni pazar) ile 'Ürün Geliştirme' (yeni ürün-mevcut pazar) yönlerini birbiriyle karıştırmamaya özen gösterin.