Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İşletme Lisans Programı » Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)
← Ünite 8
Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)

Ünite 8: Pazar Bölümlendirme, Hedef Pazar Seçimi ve Konumlandırma

Marks & Spencer Yaşam Tarzı Segmentasyonu
Türkiye'de faaliyet gösteren Marks & Spencer, müşterilerini yaşam tarzlarına göre bölümlendirerek her yaşam tarzına uygun özel giyim koleksiyonları ve pazarlama karmaları sunmaktadır.
Migros MoneyClub Veri Analitiği
Migros, MoneyClub kart verileri aracılığıyla müşterilerinin satın alma sıklıklarını ve sepetlerini inceleyerek onları 'gurmeler', 'diyetseverler' ve 'bebekliler' gibi yaşam tarzı segmentlerine ayırmaktadır.
Garanti Bankası Davranışsal Segmentasyonu
Garanti Bankası, müşterilerini bankacılık işlemlerine ve kart kullanımlarına göre 'bireysel' ve 'ticari' (kurumsal, ticari, KOBİ) olarak bölümlendirip sadakat durumlarına göre özel hizmetler sunmaktadır.
Garanti Bankası Öncelikli Sıra Uygulaması
Banka, davranışsal segmentasyon sonucu belirlediği 'platin' veya 'gold' kart sahibi sadık müşterilerine gişematiklerden öncelikli sıra numarası vererek sıra beklemeden işlem yapma ayrıcalığı tanımaktadır.

Anahtar Kavramlar

Farklılaştırılmamış PazarlamaPazardaki tüm segment farklılıklarını göz ardı ederek, ortak tüketici ihtiyaçlarına odaklanan ve tüm pazara tek bir pazarlama karması sunan kitlesel stratejidir.
Yoğunlaştırılmış (Niş) Pazarlamaİşletmenin kaynaklarının sınırlı olduğu durumlarda, büyük bir pazarın küçük bir bölümüne veya özel bir niş segmente odaklanarak uzmanlaştığı stratejidir.
Demografik SegmentasyonPazarın yaş, cinsiyet, gelir, meslek, eğitim, aile yaşam döngüsü ve milliyet gibi ölçülebilir nüfus değişkenlerine göre bölünmesidir.
Psikografik SegmentasyonTüketicilerin sosyal sınıf, yaşam tarzı (VALS) ve kişilik özellikleri gibi içsel ve psikolojik niteliklerine göre gruplandırılmasıdır.
Fayda SegmentasyonuTüketicilerin bir ürün veya hizmeti satın alırken elde etmeyi amaçladıkları temel yarara (hız, kalite, ekonomi, konfor) göre gruplandırılmasıdır.
Rekabet AvantajıBir işletmenin, sunduğu ürün veya hizmetleri rakiplerinden daha fazla değer yaratarak veya daha düşük maliyetle sunarak pazarda üstünlük kurması durumudur.
Pazar Bölümleme (Segmentasyon)Heterojen özelliklere sahip büyük bir pazarın, benzer ihtiyaç, istek ve satın alma davranışlarına sahip homojen küçük gruplara ayrılması sürecidir. Örneğin, bir giyim firmasının pazarı kadın, erkek ve çocuk olarak bölümlere ayırması bu sürece örnektir.
Pazar Bölümü (Segment)Belirli pazarlama aktivitelerine ve karması unsurlarına benzer şekilde tepki veren, ihtiyaçları ve özellikleri birbirine benzeyen tüketicilerden oluşan homojen gruptur.
Hedef PazarBir işletmenin hizmet etmeye karar verdiği, benzer ihtiyaç, istek, beklenti ve özelliklere sahip olan ve pazarlama çabalarının yönlendirildiği alıcılar topluluğudur.
Farklılaştırılmamış Pazarlama (Kitlesel Pazarlama)Pazardaki segment farklılıklarını tamamen göz ardı ederek, tüm tüketicilere tek bir pazarlama karması ve tek bir standart ürünle ulaşmayı hedefleyen stratejidir.
Farklılaştırılmış Pazarlamaİşletmenin birden fazla pazar segmentini hedef pazar olarak seçip, her bir segment için ayrı ürün ve özel pazarlama karması geliştirdiği stratejidir.
Niş (Yoğunlaştırılmış) Pazarlamaİşletmenin büyük bir pazarda düşük bir paya sahip olmak yerine, kaynaklarını tek bir küçük alt pazarda (niş) uzmanlaşmak ve yüksek pazar payı elde etmek için yoğunlaştırdığı stratejidir.
Mikro PazarlamaÜrünlerin ve pazarlama programlarının, belirli kişilerin veya yerel müşteri gruplarının ihtiyaç ve zevklerine göre bire bir kişiselleştirilmesi stratejisidir.
KonumlandırmaBir ürünün veya markanın, hedef tüketicilerin zihninde rakiplerine kıyasla belirgin, farklı ve üstün bir imaj veya kimlik kazanması için yapılan çalışmalardır.
Farklılaştırmaİşletmenin rakiplerine karşı üstünlük sağlamak amacıyla ürün, hizmet, personel, dağıtım kanalı veya imaj boyutlarında benzersiz değerler yaratması sürecidir.
Aile Yaşam DöngüsüTüketicilerin yaş, medeni durum ve çocuk sahibi olup olmama gibi kriterlere göre geçtikleri aşamaları tanımlayan ve satın alma tercihlerini doğrudan etkileyen demografik bir değişkendir.
VALS (Values and Lifestyles)Tüketicileri yaşam tarzlarına, değerlerine ve kişilik özelliklerine göre 'Gerçekleştirenler', 'Başarılılar' gibi gruplara ayıran psikografik bir bölümlendirme sistemidir.
Davranışsal SegmentasyonTüketicilerin ürünü kullanım sıklığı, kullanım durumu, ürüne karşı tutumları, sadakat düzeyleri ve üründen bekledikleri faydaya göre gruplandırılmasıdır.
Durumsal SegmentasyonTüketicilerin bir ürünü veya hizmeti satın alma ve kullanma zamanlarına, özel günlere veya anlık durumlara göre sınıflandırıldığı davranışsal bir alt bölümlendirmedir.
Yapısal ÇekicilikBir pazar segmentinin uzun vadeli kârlılığını etkileyen mevcut rakipler, ikame ürünler, alıcıların ve tedarikçilerin gücü gibi rekabetçi faktörlerin analiz edilmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Üniversite Mezuniyeti ve Otomobil Tercihi İlişkisi

Öğrencilikte eski model araç tercih eden gençler, mezun olup işe girdiklerinde spor/küçük araçlara, evlendiklerinde ise geniş aile araçlarına yönelerek aile yaşam döngüsü teorisini doğrulamaktadır.

Kitlesel Pazarlamanın Gerileyişi

Tüketici isteklerinin aşırı çeşitlenmesi ve pazarın heterojenleşmesi nedeniyle, herkese tek tip ürün sunan kitlesel (farklılaştırılmamış) pazarlama stratejileri günümüzde önemini yitirmiştir.

Lüks Tüketim ve Gelir Segmentasyonu

Lüks tüketim markaları, pazarı gelir dağılımına göre bölümlendirerek pazarlama bütçelerini ve iletişim faaliyetlerini yalnızca en üst gelir grubundaki tüketicilere yönlendirirler.

Cinsiyet Temelli Segmentasyon Alanları

Giyim, kozmetik, kişisel bakım ve dergi yayıncılığı gibi sektörler, satın alma tercihlerinde cinsiyetin birincil derecede belirleyici olması nedeniyle bu değişkeni temel alırlar.

Niş Pazarlamada Kaynak Sınırı Avantajı

Finansal ve fiziksel kaynakları kısıtlı olan küçük işletmeler, dev rakiplerle tüm pazarda savaşmak yerine sadece tek bir niş alana odaklanarak hayatta kalmakta ve kâr elde etmektedir.

Farklılaştırmanın Beş Temel Boyutu

İşletmeler pazarda rekabet avantajı elde etmek için farklılaştırmayı ürün, hizmet, dağıtım kanalı, işgücü (personel) ve imaj olmak üzere 5 boyutta gerçekleştirebilirler.

Marks & Spencer Yaşam Tarzı Uygulaması

Türkiye'de çok katlı perakendecilik yapan Marks & Spencer, müşterilerini yaşam tarzlarına göre segmentlere ayırmaktadır. Bu sayede farklı yaşam tarzı olan müşterilerine özel giyim tarzları sunarak kişiselleştirilmiş bir hizmet sağlamaktadır.

Migros MoneyClub Veri Analizi

Migros, MoneyClub kart aracılığıyla müşterilerinin hangi mağazadan, ne sıklıkla ve hangi ürünleri aldığını takip etmektedir. Bu verilerle müşterilerini diyetseverler, gurmeler, bebekliler ve bakımlılar gibi yaşam tarzı segmentlerine ayırmaktadır.

Garanti Bankası Ticari Segmentasyonu

Garanti Bankası, ticari aktiviteli müşterilerini ihtiyaç ve aradıkları faydaya göre davranışsal olarak bölümlendirmektedir. Bu doğrultuda ticari müşterilerini kurumsal, ticari ve KOBİ olmak üzere üç ana segmentte yönetmektedir.

Garanti Bankası Sadakat Önceliği

Garanti Bankası, sadakat durumuna göre değerli müşteri olarak tanımladığı Platin veya Gold kart sahiplerine şubelerde öncelik tanımaktadır. Bu müşteriler gişematikten öncelikli sıra numarası alarak sıra beklemeden işlem yapabilmektedir.

Üniversite Öğrencilerinin Otomobil Tercihleri

Aile yaşam döngüsünün ilk aşamalarında olan üniversite öğrencileri genellikle ikinci el ve eski model araçları tercih ederken, mezun olup işe girdiklerinde spor veya küçük yeni araçlara, evlendiklerinde ise geniş aile araçlarına yönelmektedir.

Lüks Tüketim ve Gelir Bölümlemesi

Lüks tüketim ürünleri satan işletmeler, pazarlama faaliyetlerini etkin yürütmek için pazarı gelir durumuna göre bölümlendirerek sadece satın alma gücü en yüksek olan varlıklı tüketici grubunu hedeflemektedir.

Cinsiyet Temelli Segmentasyon Alanları

Cinsiyet değişkeni, özellikle giyim, kozmetik, kişisel bakım ve dergi gibi cinsiyetin satın alma tercihleri ve ürün kullanımı üzerinde doğrudan belirleyici olduğu sektörlerde temel segmentasyon kriteri olarak kullanılır.

Kitlesel Pazarlamanın Gerileyişi

Tüketici ihtiyaçlarının çeşitlenmesi ve pazar yapılarının karmaşıklaşması nedeniyle, herkese aynı ürünü sunan kitlesel pazarlama yaklaşımı önemini yitirirken, hedef pazarlama stratejileri yükselişe geçmiştir.

Segmentasyonun Beş Altın Kuralı

Etkili bir pazar bölümlemesi için belirlenen segmentlerin mutlaka homojenlik, heterojenlik, yeterlilik, ölçülebilirlik ve uygulanabilirlik kriterlerinin tamamını aynı anda karşılaması gerekmektedir.

İkame Ürünlerin Segment Kârlılığına Etkisi

Bir pazar segmentinde ikame ürünlerin yoğun olarak bulunması, fiyatlar ve kârlılık üzerinde sürekli bir baskı yaratır. Bu durum, segmentin yapısal çekiciliğini ve uzun vadeli kârlılığını olumsuz etkiler.

Farklılaştırılmış Pazarlamanın Maliyet Dezavantajı

Farklılaştırılmış pazarlama stratejisinde her bir segment için ayrı ürün ve pazarlama karması geliştirilmesi, işletmenin üretim, AR-GE, yönetim ve pazarlama maliyetlerini önemli ölçüde artırmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'aile yaşam döngüsü' sorulduğunda bunun psikografik değil, demografik bir kriter olduğunu unutmayın. Yaş ve medeni durum gibi somut verilere dayanır.
  • Farklılaştırılmamış pazarlama ile kitlesel pazarlamanın aynı anlama geldiğini ve en büyük avantajının maliyet liderliği/ölçek ekonomisi olduğunu aklınızda tutun.
  • Niş pazarlama stratejisinin 'sınırlı kaynaklara sahip işletmeler' için can kurtaran bir strateji olduğunu belirten anahtar kelimelere dikkat edin.
  • Konumlandırmanın 'tüketicinin zihninde' gerçekleşen bir algı yönetimi süreci olduğunu unutmayın; fiziksel bir yerleştirme değildir.
  • Segmentasyonun başarılı olması için gereken 5 şartı (homojenlik, heterojenlik, yeterlilik, ölçülebilirlik, uygulanabilirlik) birbiriyle karıştırmayın.
  • Garanti Bankası ve Migros örnek olaylarının sırasıyla 'davranışsal' ve 'yaşam tarzı' segmentasyonuna örnek teşkil ettiğini mutlaka ezberleyin.
  • Hedef pazarlama sürecinin üç aşamasının (Segmentasyon -> Hedef Pazar Seçimi -> Konumlandırma) sırasını karıştırmayın; sınavda bu kronolojik sıra sıkça sorulur.
  • VALS (Değerler ve Yaşam Tarzları) modelinin demografik değil, psikografik bir bölümlendirme kriteri olduğunu unutmayın.
  • Farklılaştırılmamış pazarlamanın kitlesel pazarlama olduğunu ve homojen pazarlarda maliyet avantajı sağlamak amacıyla tercih edildiğini aklınızda tutun.
  • Yoğunlaştırılmış (Niş) pazarlamanın, kaynakları sınırlı ve küçük ölçekli işletmeler için en uygun strateji olduğunu unutmayın.
  • Konumlandırmanın ürünün fiziksel özelliklerini değiştirmek değil, tüketicinin zihninde bir imaj ve algı yaratmak olduğunu her zaman hatırlayın.
  • Etkili bir segmentasyon için homojenlik (grup içi benzerlik) ve heterojenlik (gruplar arası farklılık) kavramlarının ayrımına dikkat edin.