Ünite 12: Entelektüel Sermaye

Grafström ve Edvinsson'un Değer Formülü

Grafström ve Edvinsson'a göre bir işletmenin toplam Piyasa Değeri, geleneksel Finansal Sermaye ile görünmeyen Entelektüel Sermayenin toplamından oluşur. Bu formül, işletmelerin bilançolarında yer almayan gizli değerlerin finansal piyasalardaki karşılığını teorik bir çerçeveye oturtmuştur.

Thomas Stewart'ın Geceleri Eve Gitmeyen Bilgi Tanımı

Thomas Stewart, yapısal sermayeyi 'geceleri eve gitmeyen bilgi' olarak tanımlayarak insan sermayesi ile yapısal sermaye arasındaki ayrımı somutlaştırmıştır. Bu tanım, çalışanlar mesai bitiminde kuruluştan ayrılsa bile işletmenin sahip olduğu sistemlerin ve patentlerin kurumsal mülkiyette kalmaya devam ettiğini vurgular.

Skandia Şirketinin 1993 ve 1994 Pusula Gelişimi

İsveçli Skandia şirketi, entelektüel sermayeyi ölçmek için geliştirdiği pusulada 1993 yılında 4 temel odak alanı belirlemiştir. Ancak 1994 yılında, sistemin asıl itici gücü ve 'evinin ruhu' olarak nitelendirdikleri 'insan odağı'nı pusulanın merkezine ekleyerek modeli güncellemişlerdir.

Bireyler Arası Bilgi Paylaşımını Etkileyen 4 Durum

İlişkiler üzerine yapılan bilimsel çalışmalarda, çalışanlar arasında bilgi paylaşımını doğrudan etkileyen 4 zıt durum belirlenmiştir. Bunlar; arkadaşça/düşmanca ilişkiler, denkler arası/statü farkı olan ilişkiler, yoğun/yüzeysel ilişkiler ve informal/formal ilişkiler olarak sınıflandırılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Entelektüel Sermayeİşletmenin defter değeri ile piyasa değeri arasında kalan, saklı durumdaki görünmeyen ancak işletmeye sürdürülebilir rekabet avantajı sağlayan bilgi, deneyim, ilişki ve entelektüel mülkiyet varlıklarının toplamıdır.

İnsan SermayesiÇalışanların sahip olduğu yetenekler, fikir yapıları, tecrübeler ve müşterilerin ihtiyaçlarına yönelik yaratıcı çözümler üretebilme kabiliyetlerinin oluşturduğu bilgi havuzudur.

Yapısal SermayeÇalışanlar işten ayrıldığında veya eve gittiğinde işletmede kalmaya devam eden; patentler, süreçler, veri tabanları, kurumsal kültür ve bilgi sistemlerinden oluşan kurumsallaşmış sermayedir.

Müşteri Sermayesiİşletmenin müşterileri, tedarikçileri, endüstri kuruluşları ve devlet gibi dış paydaşlarıyla kurduğu ilişkilerin içine yerleşmiş olan ve pazarlama kanalları ile marka değerini besleyen ilişkisel bilgidir.

Skandia PusulasıDengeli Skor Kart yöntemini temel alarak entelektüel sermaye unsurlarını somutlaştırmak, aralarındaki ilişkileri göstermek ve işletmenin yönünü belirlemek amacıyla geliştirilmiş beş odaklı stratejik ölçüm aracıdır.

Profesyonel YetenekÇalışanların işletme içi ve dışı kaynaklardan elde edilen yapısal sermaye unsurlarını, sistemleri ve teknolojileri en etkin şekilde kullanabilme becerisidir.

Sosyal YetenekÇalışanların işletme içindeki ortak değer yaratıcı faaliyetlerde diğer meslektaşları ve ekiplerle uyumlu, işbirlikçi ve verimli bir şekilde çalışabilme yeteneğidir.

Ticari Yetenekİşletmenin değer yaratma süreçlerinde dış ortaklar, tedarikçiler ve müşterilerle profesyonel ilişkiler kurarak birlikte çalışabilme ve ticari fayda üretebilme kapasitesidir.

Organizasyonun VarlıklarıYapısal sermayenin yasal koruma altına alınabilen; patentler, telif hakları, tescilli ticari sırlar, veriler ve teknolojiler gibi somutlaştırılmış fikri mülkiyet bileşenleridir.

Organizasyonel Yeteneklerİşletmenin stratejisi, örgüt kültürü, yönetim sistemleri, iş yapış prosedürleri ve örgütsel rutinlerinden oluşan, taklit edilmesi zor kurumsal becerilerdir.

İlişkisel SermayeNick Bontis tarafından müşteri sermayesi yerine kullanılan; tedarikçiler, devlet, endüstri birlikleri ve müşterilerle kurulan tüm dış ilişkileri kapsayan genişletilmiş sermaye tanımıdır.

İş ÇözümleriMüşteri ilişkileri seviyelerinde, müşteri için değer yaratıcı fonksiyonelliğin gerektirdiği hizmet çeşitlerinin ve kazanımların özel olarak şekillendirilip sunulması aşamasıdır.

Yenileme ve Geliştirme OdağıSkandia Pusulası'nda işletmenin gelecekteki insan ve yapısal sermayesini güçlendirmek amacıyla yapılan eğitim, Ar-Ge ve yeni iş geliştirme yatırımlarını izleyen odaktır.

İnsan OdağıSkandia Pusulası'nın merkezinde yer alan, çalışan devir hızı ve eğitim harcamaları gibi göstergelerle çalışanların yetkinliklerini ve memnuniyet düzeylerini ölçen odak alanıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Müşteri Sermayesini Ölçen Kritik Finansal Oranlar

İşletmelerin müşteri sermayesinin gücünü ve sürdürülebilirliğini takip etmek için kullandıkları en somut metrikler; pazar payı oranları, müşteri tutma ve kaçırma (vazgeçme) oranları ile müşteri başına elde edilen karlılık oranlarıdır.

Müşteri İlişkilerinin Dört Farklı Seviyesi

Hubert Saint-Onge'un çalışmalarına göre işletmelerin müşterileriyle kurdukları ilişkiler basitten karmaşığa doğru sırasıyla; ticari işlemler, ürün çözümleri, iş çözümleri ve en üst düzey olan stratejik partnerlik seviyelerinden oluşur.

Müşteriye Yetki Vermenin Hata Maliyetine Etkisi

Özellikle yeni ürün geliştirme süreçlerinde müşterilere yetki verilmesi ve onların sürece dahil edilmesi, ürünün nihai kullanıcıları oldukları için olası tasarım hatalarını erkenden tespit etmelerini sağlar ve işletmenin hata maliyetlerini büyük oranda düşürür.

Skandia Pusulası Finansal Odak Göstergeleri

Pusulanın geçmişe yönelik performans değerlendirmesi yapan finansal odak alanında kullanılan en somut kriterler; 'Varlıklar / Çalışan Sayısı' ve 'Katma Değer / Çalışan Sayısı' gibi verimlilik oranlarıdır.

Skandia Pusulası Süreç Odağı Metrikleri

İç süreçlerin etkinliğini ölçen süreç odağında; 'Yönetim harcamaları / Yönetilen varlıklar', 'Yönetim hatalarının maliyeti / Yönetim gelirleri' ve 'Hatasız başvuru dosyası oranları' gibi operasyonel kalite göstergeleri kullanılır.

Skandia Pusulası Yenileme ve Geliştirme Yatırımları

İşletmenin geleceğini güvence altına almayı hedefleyen bu odak alanında; 'Yetenek geliştirme çalışmaları / Çalışan sayısı' ve 'İş geliştirme harcamaları / Yönetilen varlıklar' gibi geleceğe yönelik yatırım oranları takip edilir.

Sınavda Dikkat Et

Piyasa Değeri formülüne dikkat edin; sınavda 'Piyasa Değeri = Finansal Sermaye + Entelektüel Sermaye' eşitliği doğrudan sorulabilir.
Thomas Stewart'ın 'geceleri eve gitmeyen bilgi' benzetmesini unutmayın; bu ifade sınavda doğrudan Yapısal Sermaye sorusu olarak karşınıza çıkacaktır.
İnsan sermayesinin üç yetenek türünü (profesyonel, sosyal, ticari) karıştırmayın; özellikle 'ticari yetenek' işletme dışı ortaklar ve müşterilerle çalışmayı ifade eder.
Skandia Pusulası'nın merkezindeki odağın 'İnsan Odağı' olduğunu ve 1994 yılında 'evinin ruhu' olarak eklendiğini mutlaka aklınızda tutun.
Müşteri sermayesinin diğer adının Nick Bontis tarafından 'İlişkisel Sermaye' olarak tanımlandığını bilmek sınavda puan kazandırır.
Süreç odağı ile yenileme/geliştirme odağının metriklerini karıştırmayın; süreç odağı mevcut iç operasyonel hataları ve süreleri ölçerken, yenileme odağı geleceğe yönelik eğitim ve iş geliştirme yatırımlarını ölçer.