İnfografik
← Ünite 7
Turizmde Etik

Ünite 7: Etik Kodlar

J. C. Penney İşletmesi
1913 yılında 'Penney Idea' anlayışını geliştirerek, işletmelerde etik kodların tarihsel olarak yeni olmadığını kanıtlayan öncü bir örnektir.
Johnson & Johnson
1940'larda etik beyanatını oluşturmuş ve 1975'te 'Değerler Bildirgesi'ni yayımlayarak etik kod konusunda öncü olmuştur.
ABD Etik Kod İstatistikleri
1950'lerde büyük işletmelerin %15-40'ı etik koda sahipken, 1992 yılına gelindiğinde bu oran %93'e ulaşmıştır.
Boeing Şirketi
Ethical Business Conduct Guidelines başlıklı kodunda dünya lideri olma, dürüstlük ve müşteri memnuniyeti gibi temel değerleri vurgulamıştır.

Anahtar Kavramlar

Etik Kodlarİşletmelerde kabul edilebilir davranış standartlarını belirleyen, belirsizlikleri azaltan ve rehberlik eden yazılı veya yazısız kurallar bütünüdür. Örneğin, bir otel işletmesinin çalışanlarına yönelik hazırladığı 'dürüstlük ve müşteri odaklılık' rehberi.
Hakkaniyet İlkesiKararların tutarlı, tarafsız ve gerçeklere dayalı olması gerektiğini savunan etik yaklaşımdır. Kodların geliştirilmesinde temel alınan bu ilke, adaleti önceler.
Faydacılık İlkesiBir kararın herkes için en iyi sonucu doğurmasını hedefleyen yaklaşımdır. Etik kodlar oluşturulurken toplumun ve çalışanların genel faydası gözetilir.
Bireysellik İlkesiBireylerin uzun dönemli kişisel kazançlarını artırmaya odaklanan yaklaşımdır. Kısa dönemli haksız kazançları değil, sürdürülebilir başarıyı hedefler.
Etik Komitesiİşletmede etik standartları tanımlayan, eğitimleri koordine eden ve etik ihlalleri izleyen kuruldur. Örn: Motorola'nın 'İş Etiği Uyum Komitesi'.
Ombudsmanİdare ile çalışanlar arasındaki anlaşmazlıklarda tarafsız hakemlik yapan ve etik ihlalleri gizlilik içinde değerlendiren kişidir.
Etik GörevlisiOrganizasyon içinde etik ihlalleri değerlendiren, etik savunuculuğu yapan ve günlük etik sorunlara çözüm arayan profesyoneldir.
Esnek KodlarYoruma açık olan ve davranışlar için genel bir rehberlik sunan kodlardır. SCIP'in profesyonel aktiviteler için yayımladığı kodlar buna örnektir.
Katı/Düzenleyici KodlarNet 'yapmalı ve yapmamalı' ifadeleri içeren, normatif kodlardır. Genellikle paydaşlarla yapılan kontratlarda yer alır.
Hikayesel YaklaşımEtiksel çıkmazları örnek olaylar ve anekdotlar üzerinden anlatan eğitimsel kodlardır.
Altın KurallarKişinin işletmeyi utandıracak hiçbir şey yapmama ilkesine dayanan içgüdüsel etik kodlardır.
Soru ve Cevap YaklaşımıNash tarafından geliştirilen, 12 soruluk bir testle etik karar vermeyi kolaylaştıran süreçtir.
Kurumsal KültürEtik kodların işlevsel olması için entegre edilmesi gereken, işletmenin değerler ve inançlar bütünüdür.
Etik İkilemÇıkar çatışması durumunda karar vericinin doğru ve iyi olanı seçmekte zorlandığı karmaşık durumlardır.
İnformel YaklaşımYazılı olmayan, geleneklere dayalı etik yönetim tarzıdır.
Denetim KomitesiFinansal raporlama ve iç denetimi izleyen, etik komitesi ile işbirliği yapması beklenen kuruldur.
İnsan Hakları İlkesiBireylerin varlığına, bütünlüğüne ve temel haklarına odaklanan etik kod geliştirme yaklaşımıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Texas Instrument

Siyasi partilere kampanya katkısını 'yapılmayacaklar' arasına alan ve etik testi için soru-cevap bölümü içeren bir etik koda sahiptir.

Caterpillar Şirketi

Motor ve makine imalatçısı olup, atık yönetimi ve finansal raporlama esaslarını etik kodunda ayrıntılandıran bir şirkettir.

Xerox Şirketi

Davranış kurallarında 'Her ne şekilde olursa olsun rüşvet alan işten çıkarılır' gibi net ve sert yaptırımlara yer vermiştir.

American Express

Etik süreçlerini yönetmek için bünyesinde 200 kadar personel etik görevlisi ve destek elemanı bulunduran dev bir finansal hizmetler şirketidir.

United Technologies

Çalışanların kimliklerini saklayarak etik ihlallerini iletmelerine olanak tanıyan bir ombudsman programı uygulamaktadır.

Sarbanes-Oxley Yasası

ABD'de denetim komitelerine yeni görevler veren ve dış denetçi hizmetlerini sınırlayan, kurumsal yönetimi düzenleyen bir yasadır.

İMKB Düzenlemesi

Türkiye'de hisse senetleri işlem gören şirketlerin 2003 yılından itibaren denetim komitesi kurmalarını zorunlu kılan düzenlemedir.

Japonya Uygulaması

Etik komitelerine şirket dışından yönetici veya uzman getirme uygulamasının giderek arttığı bir ülke örneğidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Etik kodların her sorunu çözemeyeceğini, sadece bir ideal sunduğunu unutmayın; sınavda 'tüm sorunları çözer' ifadesi yanlıştır.
  • Etik kodların sadece 'yap/yapma' listesi olmadığını, değerlere dayandırılması gerektiğini hatırlayın; değerden yoksun kurallar boşlukta kalır.
  • Türk yönetim kültüründe 'biz' dilinin (çoğul ifadeler) tercih edilmesi gerektiğini not edin; bireysel ifadeler kültürle çatışabilir.
  • Etik görevlisi ile disiplin kurulunun görevlerini karıştırmayın; disiplin kararları disiplin kuruluna aittir.
  • Kodların güncellenme sıklığının 'yılda en az bir kez' olduğunu ezberleyin; bu sık sorulan bir detaydır.
  • Etik kodların 'esnek', 'katı', 'hikayesel', 'altın kural' ve 'soru-cevap' olarak 5 sınıfa ayrıldığını unutmayın.