Ünite 4: Vergi Kaçırma Ekonomik Modeller — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Caydırıcılık teorisinde yer alan üç yaptırım türünü (yasal, sosyal ve ahlaki) göz önüne alarak, standart ekonomik modellerin bu yaptırımlardan hangilerini neden dışarıda bıraktığını tartışınız.
Yanıt / ipucu
Standart modeller matematiksel kolaylık sağlamak amacıyla sosyal ayıplama ve vicdan azabı gibi psikolojik/sosyal yaptırımları dışarıda bırakır. Analizlerinde sadece devlet tarafından uygulanan resmi yasal yaptırımları dikkate alırlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Allingham ve Sandmo (1972) modeline göre, bir vergi otoritesinin vergi kaçakçılığını teorik olarak tamamen ortadan kaldırabilmesi için denetim oranı (p), ceza oranı (f) ve vergi oranı (t) arasında nasıl bir ilişki kurması gerektiğini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Vergi otoritesi, denetim olasılığı ile ceza oranını ayarlayarak beklenen cezayı vergi oranına eşit veya ondan büyük (pf >= t) hale getirmelidir. Bu durumda rasyonel mükellef için vergi kaçırmanın beklenen faydası ortadan kalkar ve tam uyum sağlanır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Azalan Mutlak Risk Sevmeme (DARA) varsayımı altında, bir mükellefin gelirinin artmasının riskli bir aktivite olan vergi kaçırma kararı üzerindeki etkisini örnekleyerek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
DARA varsayımına göre, bireyin geliri ve serveti arttıkça mutlak riskten kaçınma derecesi azalır. Bu durum, geliri artan bir mükellefin riskli aktivitelere daha fazla yönelebileceğini, yani teorik olarak daha fazla vergi kaçırma riski alabileceğini öngörür.
Alıştırma 4myders hazırladı
Yitzhaki modelini Allingham-Sandmo modelinden ayıran temel ceza hesaplama farkını belirterek, bu farkın vergi oranlarındaki artış karşısında yarattığı paradoksal sonucu karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Allingham-Sandmo modelinde cezalar beyan edilmeyen gelir üzerinden hesaplanırken, Yitzhaki modelinde kaçırılan vergi üzerinden hesaplanır. Bu fark nedeniyle Yitzhaki modelinde vergi oranı artışı ikame etkisini sıfırlar; mükellef daha fazla vergi kaçırmak yerine riskten kaçınarak beyanını artırır ki bu durum sezgilere ters bir paradokstur.
Alıştırma 5myders hazırladı
Yitzhaki modelinin ortaya koyduğu paradoksal sonucun (yüksek vergi oranlarının vergi kaçırmayı azaltması) gerçek hayattaki ampirik bulgularla çelişmesini açıklamak için literatürde sunulan iki olası gerekçeyi araştırıp özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
İlk gerekçe, vergi kaçırmanın düşük bir mal olduğu Artan Mutlak Risk Sevmeme (IARA) durumunun geçerli olmasıdır. İkinci gerekçe ise, sisteme dahil edilen sosyal normlar ve ahlaki maliyetler nedeniyle mükelleflerin yüksek gelir düzeylerinde vergi kaçırmaktan kaçınmalarıdır.
