Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Davranışsal Maliye

Ünite 4: Vergi Kaçırma Ekonomik Modeller — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 10 kelime var.

1 / 100 doğru

Vergi oranlarının artması durumunda, vergi kaçırmanın birim başına getirisinin ve karlılığının artması nedeniyle mükellefin yasal beyandan kaçınıp yasadışı vergi kaçırmaya yönelmesidir. Bu etki, vergi oranları arttığında vergi kaçırma eğilimini artıran temel unsurdur.

Caydırıcılık Teorisi — Yasadışı faaliyetlerin ve suçların, bu eylemler karşılığında öngörülen cezaların ağırlığı ve uygulanma olasılığı artırılarak engellenebileceğini savunan teoridir. Vergi kaçırma modellerinde bu ••• resmi yasal yaptırımlar, sosyal ayıplama ve vicdan azabı olmak üzere üç boyutta ele alınır.

Sosyal Ayıplama — Bireyin yasadışı veya etik dışı bir eyleminin ortaya çıkması durumunda, akran grupları, ailesi ve yakın ••• çevresi tarafından maruz bırakıldığı dışlanma ve kınama cezasıdır. Basit ekonomik modellerde göz ardı edilse de bireylerin vergi uyum kararlarında önemli bir ••• kısıt oluşturur.

Suçluluk Duygusu — Kişinin kendi ahlaki değerleri ve vicdanı ile çelişen bir eylemde bulunması sonucunda kendi içinde yaşadığı psikolojik huzursuzluk ve içsel cezalandırmadır. Vergi kaçırma kararlarında mükellefin amoral olmadığını gösteren en önemli psikolojik faktörlerden biridir.

Riskten Kaçınma (Risk-Averse) — Aynı beklenen değere sahip riskli bir seçenek ile kesin bir seçenek arasında, kesin olanı tercih etme eğilimidir. Allingham-Sandmo modelinde mükelleflerin ••• kaçınan bireyler olduğu ve bu yüzden yüksek ceza ve denetim oranları karşısında vergi kaçırmaktan vazgeçtikleri varsayılır.

Azalan Mutlak Risk Sevmeme (DARA) — Bireyin geliri ve serveti arttıkça, ••• anlamda ••• durumlara girme eğiliminin artacağını ve ••• daha az kaçınacağını öngören varsayımdır. Bu varsayım altında, geliri artan mükelleflerin vergi kaçırma gibi ••• aktivitelere yönelme potansiyeli artar.

Artan Göreceli Risk Sevmeme (IRRA) — Bireyin serveti ve karşı karşıya olduğu ••• iddianın miktarı aynı oranda arttığında, bu ••• durumu kabul etme olasılığının düşmesidir. Bu durum geçerli olduğunda, mükellefin geliri arttıkça gelirine oranla beyan ettiği kısım da artış gösterir.

İkame Etkisi — Vergi oranlarının artması durumunda, vergi kaçırmanın birim başına getirisinin ve karlılığının artması nedeniyle mükellefin yasal beyandan kaçınıp yasadışı vergi kaçırmaya yönelmesidir. Bu etki, vergi oranları arttığında vergi kaçırma eğilimini artıran temel unsurdur.

Gelir Etkisi — Vergi oranlarının artmasıyla mükellefin kullanılabilir reel ••• azalması ve bu azalış nedeniyle riskli eylemlerden kaçınarak daha güvenli olan yasal beyana yönelmesidir. •••, vergi kaçırma modellerinde ikame ••• tersi yönünde çalışır.

Yitzhaki Modeli — Vergi cezalarının beyan edilmeyen gelir yerine kaçırılan vergi miktarı üzerinden kesildiği durumu analiz eden ve vergi oranlarındaki artışın vergi kaçırmayı azalttığını savunan modeldir. Bu modelde vergi oranı artışı ikame etkisi yaratmaz, sadece gelir etkisi yaratarak mükellefi daha az risk almaya zorlar.

Düşük Mal (Inferior Good) — Bireyin geliri arttıkça talebinin azaldığı, geliri düştükçe ise talebinin arttığı mal veya hizmetlerdir. Vergi kaçırma literatüründe, ahlaki maliyetlerin ve etik kaygıların gelir artışıyla birlikte yükselmesi durumunda vergi kaçırma eylemi bir ••• olarak nitelendirilir.