Bu Ünitede Neler Öğrendik?myders hazırladı
Bu bölümde, vergi kaçırma davranışını rasyonel tercih ve risk analizleri çerçevesinde ele alan temel ekonomik modeller incelenmiştir. İlk olarak, beklenen fayda modeli ve caydırıcılık teorisi üzerinde durularak, bireyleri yasadışı davranışlardan caydıran yasal, sosyal ve ahlaki yaptırımlar ele alınmıştır. Standart ekonomik modellerin matematiksel kolaylık sağlamak adına sosyal ve psikolojik unsurları dışarıda bırakıp yalnızca resmi yasal yaptırımlara odaklandığı, bu durumun mükellefleri birer kumarbaz gibi konumlandırdığı açıklanmıştır.
İkinci olarak, bireysel vergi kaçırma kararını mikroekonomik düzeyde inceleyen ilk çalışma olan 1972 tarihli Allingham ve Sandmo Modeli analiz edilmiştir. Bu modelde, riskten kaçınan rasyonel mükelleflerin beyan kararlarının; vergi oranı, ceza oranı ve denetim oranı gibi dışsal parametreler tarafından nasıl belirlendiği ortaya konmuştur. Ayrıca, Arrow-Pratt riskten kaçınma ölçütleri ve Azalan Mutlak Risk Sevmeme varsayımı altında, gelir ve vergi oranlarındaki değişimlerin beyan edilen gelir üzerindeki etkileri tartışılmıştır.
Son olarak, cezaların kaçırılan vergi miktarı üzerinden hesaplandığı Yitzhaki Modeli ve bu modelin ortaya koyduğu vergi oranı paradoksu incelenmiştir. Yitzhaki'ye göre, vergi oranındaki artışın ikame etkisini ortadan kaldırarak beyan edilen geliri artırdığı yönündeki paradoksal bulgu, genel iktisadi sezgiler ve ampirik çalışmalarla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir.