Ünite 4: Vergi Kaçırma Ekonomik Modeller — Örnekler

Bir mükellef, yıl sonunda ne kadar gelir beyan edeceğine karar verirken vergi dairesinin denetim yapma olasılığı ile yakalanırsa ödeyeceği ceza miktarını hesaplar. Bu durumu bir şans oyunu gibi gören mükellef, dürüstçe vergi ödemek ile vergi kaçırıp yakalanma riskini göze almak arasında bir fayda karşılaştırması yapar. Kendisi için en yüksek kazancı sağlayacak seçeneği seçerek hareket eder.

Bir vergi otoritesi, mükelleflerin vergi kaçırmasını tamamen engellemek istemektedir. Bunun için denetim yapma olasılığı ile ceza oranının çarpımını, mevcut vergi oranına eşit veya ondan daha yüksek bir seviyeye getirir. Bu durumda rasyonel ve amoral bir mükellef, yakalanma riskinin ve cezanın yüksekliği nedeniyle vergi kaçırmanın artık kazançlı olmadığını görür ve gelirini tam olarak beyan eder.

Devletin vergi oranlarını artırdığı bir ortamda, cezalar kaçırılan vergi miktarı üzerinden hesaplanmaktadır. Yitzhaki modeline göre, vergi oranlarındaki bu artış mükellefin kullanılabilir gelirini azaltarak onu daha temkinli olmaya zorlar. Mükellef, azalan geliri nedeniyle risk almaktan kaçınır ve beklenenin aksine daha fazla gelir beyan ederek vergiye uyum gösterir.