Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP)Özel gereksinimli öğrencinin gelişim alanlarındaki yapabildiklerini dikkate alarak, kazandırılacak davranışların neler olduğunu, bunların nerede, nasıl, kimler tarafından ve ne kadar sürede kazandırılacağını belirten yazılı dokümandır. Örneğin, RAM tarafından tanılanmış bir öğrenci için okul bünyesinde BEP komisyonu tarafından bu program hazırlanır.
Erken MüdahaleÖzellikle doğumdan itibaren ilk iki-üç yıllık dönemde, gelişimi risk altında olan veya özel gereksinimli çocukların gelişimini desteklemek amacıyla uzmanlar ve ailelerin iş birliğiyle yürütülen çok yönlü programlardır. Erken dönemde yapılan müdahaleler çocuğun gelecekteki eğitim ve sosyal yaşam başarısını artırır.
Nöral PlastisiteBeynin ve sinir sisteminin, deneyimler, öğrenme ve çevresel uyaranlar sonucunda nöral yollarını yeniden organize edebilme ve yapılandırabilme yeteneğidir. Özellikle hayatın ilk üç yılında beyin gelişiminin en dinamik olduğu dönemde erken müdahale ile bu plastiklik en üst düzeyde tetiklenebilir.
Bireyselleştirilmiş Aile Hizmet Planı (BAHP)ABD yasaları gereği, 3 yaşına kadar olan özel gereksinimli çocukların evde aile odaklı desteklenmesi amacıyla hazırlanan, işlevsel, ölçülebilir ve doğal rutinleri içeren hizmet planıdır. Bu plan, ailenin günlük rutinlerini bozmadan sürece stressiz katılımını sağlar.
Tıbbi TanılamaSağlık Bakanlığına bağlı hastanelerde uzman hekimler tarafından yapılan, bireyin bedensel veya zihinsel yetersizlik durumunu, zedelenmenin yerini, derecesini ve süreğen olup olmadığını belirleyen tanı sürecidir. Tedavi, ilaç ve cihazlandırma kararları bu tanıya göre şekillenir.
Eğitsel TanılamaTıbbi tanı sonuçları da dikkate alınarak, RAM bünyesindeki uzmanlar tarafından çocuğun eğitsel performansını, ihtiyaçlarını ve en az sınırlandırılmış eğitim ortamını belirlemek amacıyla yapılan değerlendirme sürecidir. Bu süreç sonucunda Özel Eğitim Değerlendirme Kurul Raporu hazırlanır.
YönlendirmeGelişimsel değerlendirme ve tanılama sonucuna göre, özel gereksinimli birey için en az sınırlandırılmış eğitim ortamı ve özel eğitim hizmetine karar verilerek eğitim planı ve kurul raporu hazırlanması sürecidir. Bu süreç yerleştirme kararının öncülüdür.
YerleştirmeRAM bünyesindeki Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu tarafından yönlendirme kararı verilen özel gereksinimli çocuğun, uygun resmi okula veya özel eğitim kurumuna kaydının yapılması ve eğitime başlatılması sürecidir.
En Az Sınırlandırılmış Eğitim OrtamıÖzel gereksinimli öğrencinin, akranlarıyla en üst düzeyde bir arada bulunmasına imkan tanıyan, onun eğitsel ve sosyal ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayan eğitim ortamıdır. Genellikle tam zamanlı kaynaştırma sınıfları bu ortama en iyi örnektir.
Destek Eğitim Odası (Kaynak Oda)Kaynaştırma ortamındaki özel gereksinimli öğrencilerin, yetersizlik yaşadıkları alanlarda akranlarıyla aynı düzeyde performans gösterebilmeleri için sınıf dışındaki özel bir odada bireysel veya küçük grup halinde destek eğitimi almalarını sağlayan ortamdır.
Doğal Öğretim TeknikleriÇocuk için hedeflenen gelişimsel amaçların; model olma, genişletme ve uyarlama yoluyla günlük rutinler, geçişler ve doğal etkinlikler içerisine yedirilerek anlamlı öğrenme fırsatlarına dönüştürülmesi sürecidir. Sınıf içi etkinliklerde sıkça tercih edilir.
Çocuk GelişimciÜniversitelerin 4 yıllık lisans programlarından mezun olan, 0-18 yaş grubundaki çocukların gelişimsel değerlendirmesini, takibini, izlem ve destek programlarını hazırlayan ve ailelere gelişimsel danışmanlık sunan profesyonellerdir. Gelişimsel taramalarda kilit rol oynarlar.
Uygulamalı Davranış Analizi (UDA)Davranış analizi ilke ve süreçlerini kullanarak, bireylere sosyal açıdan önemli ve işlevsel davranışları kazandırmayı, problem davranışları ise azaltmayı hedefleyen bilimsel bir disiplindir. Özel eğitimde yaygın olarak kullanılır.
Olumlu Davranışsal Destek PlanıBireyin sık sık karşılaştığı sosyal ortamların tümünde (etkinlik, yer, zaman) problem davranışları önlemeyi, azaltmayı ve toplumsal yaşama katılımı kolaylaştırmayı amaçlayan, çevre ve süreç düzenlemelerini içeren destek planıdır.
KapsayıcılıkÖzel gereksinimli çocukların toplumun diğer üyeleriyle eşit haklara sahip olarak sosyal, eğitsel ve kültürel yaşama tam ve bağımsız katılımını sağlayan, toplumun tüm kesimlerini kucaklayan yaklaşım modelidir.
Programlar Arası GeçişÖzel gereksinimli çocuğun yaşamı boyunca karşılaştığı dikey geçiş süreçlerini (örneğin erken müdahale programından okul öncesi eğitime geçiş) ifade eden, kurumlar arası koordinasyon ve planlama gerektiren hassas süreçtir.
ICF-CYDünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilen, 0-18 yaş grubundaki çocuk ve gençlerin sağlık, işlevsellik ve yetiyitimi durumlarını tanımlamak için ortak ve standart bir dil sunan Uluslararası Yeti Yitimi Sınıflandırmasıdır.
