İnfografik
← Ünite 6
Pazarlamaya Giriş

Ünite 6: Pazar Bölümlendirme Hedef Pazar Belirleme ve Konumlandırma

Türkiye Şampuan Pazarı Örneği
Metinde pazar payının hesaplanmasını somutlaştırmak için Türkiye'deki toplam şampuan pazar büyüklüğü 600 milyon lira olarak varsayılmıştır. Bu pazarda 42 milyon lira satış geliri elde eden bir işletmenin pazar payının %7 (%0,07) olduğu matematiksel olarak gösterilmiştir.
Tourism 2020 Vision Araştırması
Dünya Turizm Örgütü'nün araştırmasına göre, turizm endüstrisinin 2020 yılına kadar her yıl %6,7 oranında büyüyerek 2 trilyon dolarlık bir hacme ulaşacağı tahmin edilmiştir. Bu süreçte Avrupa'nın turizmden aldığı payın %55'ten %47'ye düşeceği öngörülmüştür.
Dünya Turizm Örgütü 2030 Tahminleri
Dünya Turizm Örgütü'nün 2030 yılı projeksiyonlarına göre, 2020 yılından sonra turizm sektöründeki yıllık ortalama büyüme hızının %3,3'e gerileyeceği ve uluslararası turist sayısının 1,8 milyar kişiye ulaşacağı tahmin edilmiştir.
Pazarlama Karmasının Tarihsel Kökeni
Pazarlama karması kavramı ilk kez 1953 yılında Neil Borden tarafından ortaya atılmıştır. Ancak bu kavramın günümüzde yaygın olarak kullanılan '4P' (Product, Price, Place, Promotion) şeklindeki formülasyonu ilk kez 1960 yılında Jerry McCarthy'nin 'Basic Marketing' kitabında yer almıştır.

Anahtar Kavramlar

Hedef Pazarİşletmenin mal ve hizmetlerini satmak istediği, pazarlama çabalarını yönelttiği ve hazır pazarın içinde yer alan belirli tüketici grubudur. Örneğin, bir işletmenin tüm şampuan pazarı yerine sadece kepek sorunu yaşayan tüketicileri seçmesi bu kavramı ifade eder.
Pazar PayıPazara sunulan mal ve hizmetleri tüketen toplam kitle içinde, belirli bir işletmenin mal ve hizmetlerini tercih edenlerin oranını belirten göstergedir. Toplam şampuan pazarı 600 milyon TL iken işletmenin satışı 42 milyon TL ise pazar payı %7'dir.
TalepPazarda belirli bir mal ve hizmete yönelen, satın alma gücüyle desteklenmiş satın alma isteğidir. Pazarlama açısından talep, işletmenin gelecekteki muhtemel satış miktarını veya hacmini temsil eder.
Talebin Fiyat EsnekliğiBir malın talep edilen miktarındaki yüzde değişmenin, o malın fiyatındaki yüzde değişmeye oranlanmasıyla hesaplanan duyarlılık ölçüsüdür. Örneğin, otomobil fiyatlarındaki küçük bir indirim talebi çok artırırken, ekmekteki indirim talebi neredeyse hiç etkilemez.
Pazar TestiYeni icat edilen ve geçmiş verisi bulunmayan ürünlerin pazar potansiyelini ve tüketici tepkilerini ölçmek için laboratuvar ortamında veya gerçek pazarda tüketicilere denetilmesi yöntemidir.
Pazar BölümlendirmeGeniş ve heterojen bir pazarı, benzer ihtiyaç, istek veya tüketici davranışlarına sahip homojen alt kümelere (segmentlere) ayırma işlemidir. Şampuan pazarının yağlı saçlar ve kuru saçlar olarak ayrılması buna örnektir.
Kitle Pazarlamasıİşletmenin pazarı bölümlere ayırmadan, tek bir standart ürün üretip tek bir pazarlama programıyla tüm tüketicilere ulaşmaya çalışması uygulamasıdır.
Farklılaştırılmamış PazarlamaPazardaki tüketiciler arasında önemli farklar görülmediğinde, tüm pazarı hedefleyerek tek bir pazarlama karması sunmayı öngören stratejidir. Standart tuz veya şeker pazarlaması bu stratejiye örnek gösterilebilir.
Farklılaştırılmış Pazarlamaİşletmenin birden fazla pazar bölümünü hedefleyerek, her bir pazar bölümünün özel ihtiyaçlarına göre farklı ürünler ve farklı pazarlama karmaları geliştirmesidir.
Yoğunlaştırılmış Pazarlamaİşletmenin tüm pazarı hedeflemek yerine, bölümlere ayrılmış pazarın sadece tek bir bölümüne odaklanarak tüm pazarlama çabalarını bu alanda yoğunlaştırmasıdır.
Niş PazarBüyük işletmelerin girmeye değer bulmadığı, ihtiyaçları tam olarak karşılanmamış, nispeten çok küçük ve özel pazar boşluklarıdır. Sadece sonradan ekilmiş saçlar için üretilen şampuanlar bu pazara hitap eder.
KonumlandırmaBir ürünün veya markanın, rakip ürünlere kıyasla tüketicinin zihninde oluşturduğu göreceli algı ve edindiği yerdir. Tüketicinin bir markayı 'en kaliteli ama pahalı' olarak zihnine kodlaması konumlandırmadır.
Algılama HaritasıTüketicilerin zihninde rakip markaların fiyat, kalite gibi belirli değişkenlere göre kıyaslamalı yerlerini görselleştiren subjektif analiz aracıdır.
Pazarlama Karması (4P)Hedef pazarın seçilmesinden sonra pazarlama yönetiminin kontrolünde olan ürün (product), fiyat (price), dağıtım (place) ve tutundurma (promotion) araçlarının bütünüdür.
Zaman Serileri AnaliziGeçmişteki talep verilerinin düzenli aralıklarla ölçülerek mevsimsel ve konjonktürel dalgalanmaların da analize dahil edildiği istatistiksel talep tahmini yöntemidir.
Zincir Oran YöntemiTüketici sayısı, tüketici başına harcanabilir gelir ve bu gelirden ilgili mala ayrılan pay gibi verilerin zincirleme oranlanmasıyla yapılan talep tahmini yöntemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

NACE Sınıflandırması ve Kodları

Avrupa Birliği'nde ekonomik faaliyetlerin istatistiksel olarak sınıflandırılması amacıyla kullanılan NACE kodları, pazar bölümlendirmede ve talep büyüklüğünü tahmin etmede işletmelere standart veriler sunmaktadır. Bu verilere Türkiye'de TÜİK Sınıflama Sunucusu üzerinden erişilmektedir.

Ekmek ve Otomobil Talebinin Esnekliği

Metinde talebin fiyat esnekliğini açıklamak için ekmek fiyatlarındaki %20'lik bir indirimin ekmek tüketim miktarını etkilemediği (esnekliği düşük), ancak otomobil fiyatlarındaki aynı oranda bir indirimin satışları patlattığı (esnekliği yüksek) somut örneği verilmiştir.

Berberler ve Otellerin Şampuan Talebi

Endüstriyel pazar bölümlendirmesinde müşteri tipine göre ürün farklılaşmasını göstermek amacıyla, berberlerin satın aldığı şampuanlar ile otellerin müşterilerine sunduğu şampuanların ambalaj ve nitelik farkları somut bir örnek olay olarak sunulmuştur.

Yeşilay Kampanyası Örneği

Kâr amacı gütmeyen pazarlamada pazar bölümlendirmenin nasıl kullanılacağını göstermek amacıyla Yeşilay'ın sigara karşıtı kampanyası örnek verilmiştir. Kampanyada mesajlar çocuklar, sigara içenler ve içme potansiyeli olanlar şeklinde bölümlendirilmiştir.

Algılama Haritasında H Markası

Metindeki algılama haritası örneğinde, tüketicilerin zihninde H markasının diğer tüm rakip markalarla (A, C, E, F, G, İ) kıyaslandığında en yüksek kalite algısına sahip marka olduğu somutlaştırılmıştır.

Algılama Haritasında C ve E Markaları

Algılama haritası analizinde, E markasının pazardaki en yüksek fiyatlı ürün olarak konumlandığı, C markasının ise tüketiciler tarafından en düşük fiyatlı ürün olarak algılandığı gösterilmiştir.

Şampuan Pazarı Örneği ile Pazar Payı Hesabı

Türkiye'deki toplam şampuan pazarının 600 milyon lira olduğu bir durumda, bir işletme kendi satışlarından 42 milyon lira gelir elde ediyorsa, işletmenin pazar payı 42/600 formülüyle %7 olarak hesaplanır.

Dünya Turizm Örgütü 2030 Tahmini

Örgütün tahminlerine göre, 2020 yılından sonra turizm sektöründeki yıllık ortalama büyüme hızı %3,3'e gerileyecek ve 2030 yılında uluslararası turist sayısı 1,8 milyar kişiye ulaşacaktır.

Ekmek ve Otomobil Talebi Karşılaştırması

Ekmek fiyatında yapılacak %20'lik bir indirim tüketim miktarını neredeyse hiç etkilemezken, otomobil fiyatında yapılacak aynı oranlı bir indirim satışları büyük ölçüde artırır. Bu durum otomobil talebinin ekmek talebine göre çok daha esnek olduğunu gösterir.

Berberler ve Oteller Arasındaki Şampuan Talebi Farkı

Endüstriyel pazarda berberlerin talep ettiği şampuanlar ile otellerin talep ettiği şampuanlar arasında hem nitelik hem de ambalaj boyutu açısından belirgin farklar vardır ve bu durum farklı pazarlama yaklaşımları gerektirir.

Bebek Şampuanı Odaklı Yoğunlaştırılmış Pazarlama

Bir işletmenin şampuan pazarındaki tüm bölümleri göz ardı ederek sadece bebek şampuanı üretimi ve pazarlaması üzerine uzmanlaşması, yoğunlaştırılmış pazarlama stratejisinin somut bir örneğidir.

Algılama Haritalarında H ve A Markaları

Metindeki algılama haritası örneğinde, tüketicilerin zihninde H markası en yüksek kaliteyi sunan marka olarak konumlanırken, A markası en düşük kaliteye sahip marka olarak yer almaktadır.

Algılama Haritalarında E ve C Markaları

Metindeki algılama haritası analizine göre, tüketiciler tarafından fiyatı en yüksek olarak algılanan marka E markası iken, en düşük fiyatlı olarak algılanan marka C markasıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Pazar payı hesaplama sorularına dikkat edin; işletme satış miktarını toplam pazar büyüklüğüne bölmeniz istenir.
  • Talebin fiyat esnekliği kavramında ekmek (düşük esneklik) ve otomobil (yüksek esneklik) örneklerini aklınızda tutun, sınavda senaryo olarak sorulabilir.
  • Nihai tüketici pazarı kriterleri (demografik, psikografik vb.) ile Endüstriyel pazar kriterlerini (örgüt özellikleri, müşteri büyüklüğü vb.) birbirine karıştırmayın.
  • 4P kavramını ilk kullanan Neil Borden (1953) iken, bunu 4P olarak sınıflandırıp kitaplaştıranın Jerry McCarthy (1960) olduğunu unutmayın.
  • Konumlandırmanın fiziksel bir yerleştirme (raf düzeni vb.) değil, tamamen tüketici zihnindeki algı yönetimi olduğunu bilin.
  • Niş pazarın en büyük özelliğinin büyük işletmelerce girilmeyen, rekabetin olmadığı küçük pazar boşlukları olduğunu unutmayın.
  • Pazar payı hesaplama formülünü mutlaka bilmelisiniz; işletme satış gelirinin toplam pazar gelirine bölünmesiyle hesaplanır ve sınavlarda basit işlem sorusu olarak gelebilir.
  • Talebin fiyat esnekliği kavramında ekmek (düşük esneklik) ve otomobil (yüksek esneklik) örneklerini aklınızda tutun; fiyata karşı duyarlılık derecesini ölçer.
  • Nihai tüketici pazarı kriterleri (demografik, coğrafi, psikografik, davranışsal) ile endüstriyel pazar kriterlerini (örgüt özellikleri, müşteri büyüklüğü vb.) birbirine karıştırmayın; sınavda hangisinin hangi gruba ait olduğu sıkça sorulur.
  • Farklılaştırılmamış, farklılaştırılmış ve yoğunlaştırılmış pazarlama stratejilerinin tanımlarını ve şampuan örneklerini iyi öğrenin; tek pazar, çok pazar ve tek bölüm ayrımları sınavın favori konularındandır.
  • Konumlandırmanın fiziksel bir dağıtım veya raf yerleşimi değil, tamamen 'tüketicinin zihni' ile ilgili algısal bir süreç olduğunu unutmayın.