İnfografik
← Ünite 5
Pazarlamaya Giriş

Ünite 5: Pazarlama Bilgi Sistemi ve Pazarlama Araştırması

TÜİK Evlenme ve Boşanma İstatistikleri
TÜİK kayıtlarına göre, 2011 yılında Türkiye genelinde toplam 592.775 çift evlenmiş, buna karşılık aynı dönem içerisinde 120.117 çift ise boşanma kararı alarak evliliklerini sonlandırmıştır.
Bölgesel Hanehalkı Harcamalarının Dağılımı
2008-2010 döneminde Türkiye'deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının %23,9'u İstanbul'da yaşayanlarca yapılırken, Ege Bölgesi %14,4 ile ikinci, Akdeniz Bölgesi %11,7 ile üçüncü sırada yer almış, Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi ise sadece %2 pay almıştır.
MEYED Türkiye İçecek Tüketim Verileri
MEYED Genel Sekreterliği verilerine göre, Türkiye'de kişi başına yıllık ortalama meyve suyu ve nektarı tüketimi 9 litre civarında seyrederken, kişi başına yıllık ortalama süt tüketimi ise 26 litre seviyesindedir.
Gillette Fusion Ürün Geliştirme Süreci
Gillette firması, devrim niteliğindeki Fusion tıraş bıçağı modelini geliştirirken, oluşturduğu özel tüketici panellerinden uzun süreli araştırma tasarımı kapsamında periyodik olarak topladığı verilerden ve geri bildirimlerden yararlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Pazarlama Bilgi Sistemi (PBS)Kararların alınmasına yardımcı olacak bilgilerin toplanması, işlenmesi, saklanması ve gerektiğinde geri çağrılmasına imkân tanıyan gelecek odaklı ve süregelen yapıdır. Örneğin, bir yöneticinin yeni bir ürün lansmanı öncesinde geçmiş satış trendlerini sistemden çekmesi bu yapı sayesinde olur.
Pazar İzleme Bilgisi (Market Intelligence)Pazarlama yöneticisine planlarını hazırlama ve güncellemede yardımcı olan, pazardaki günlük gelişmelere ilişkin stratejik bilgilerdir. Örneğin, rakiplerin yeni reklam kampanyalarının, fiyat değişikliklerinin veya sektörel fuarların yakından takip edilmesi bu kapsama girer.
Pazarlama AraştırmasıPazarlama problemlerinin çözümü ve fırsatların belirlenmesi amacıyla verilerin objektif ve sistematik olarak toplanması, analizi ve raporlanması sürecidir. Örneğin, bir firmanın yeni ambalaj tasarımının müşteri üzerindeki etkisini ölçmek için anket yapması bir pazarlama araştırmasıdır.
GüvenilirlikVeri toplamada kullanılan araç ve yöntemlerin, farklı şartlar altında tekrar uygulanması halinde tutarlı ve istikrarlı sonuçlar vermesidir. Örneğin, aynı anketin benzer bir tüketici grubuna bir hafta sonra uygulandığında paralel sonuçlar üretmesi güvenilir olduğunu gösterir.
GeçerlilikAraştırma sürecinde ölçülen verilerin, gerçekten de ölçülmek istenen bilgileri ve olguları temsil edip etmediğinin, yani doğru şeyin ölçülüp ölçülmediğinin kontrolüdür. Örneğin, müşteri memnuniyetini ölçmek amacıyla hazırlanan soruların gerçekten memnuniyeti mi yoksa sadece marka bilinirliğini mi ölçtüğünün saptanmasıdır.
Keşifsel AraştırmaAraştırma problemine ilişkin parametreleri tanımlamak, konu hakkında ön bilgi edinmek ve sonraki araştırmalara yol göstermek amacıyla yapılan esnek ve küçük ölçekli çalışmalardır. Örneğin, yeni bir pazara girmeden önce sektör uzmanlarıyla derinlemesine mülakatlar yapılması keşifsel bir tasarımdır.
Tanımlayıcı AraştırmaAraştırma probleminin ve pazar özelliklerinin sistematik, kapsamlı ve niceliksel verilerle (ortalama, yüzde vb.) ortaya konması amacıyla yürütülen araştırmalardır. Örneğin, bir markanın kullanıcılarının yaş, cinsiyet ve gelir dağılımını belirlemek için 1000 kişiye anket uygulaması tanımlayıcı araştırmadır.
Sebepsel AraştırmaDeğişkenler arasındaki neden-sonuç ilişkilerini belirlemek ve bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkenler üzerindeki etkilerini deneysel yöntemlerle ölçmek için yapılan araştırmadır. Örneğin, bir süpermarkette ürün fiyatının %10 düşürülmesinin satış miktarı üzerindeki etkisinin kontrollü olarak ölçülmesidir.
Odak Grup ÇalışmasıEğitilmiş bir moderatör nezaretinde, belirli ortak özelliklere sahip 5-9 katılımcının bir araya gelerek araştırma konusunu serbestçe tartıştığı nitel bilgi toplama yöntemidir. Örneğin, sadece iPhone kullanan üniversite öğrencilerinin yeni bir mobil uygulama tasarımını tartışması bu yönteme örnektir.
Projektif TekniklerKatılımcıların doğrudan ifade etmekte zorlandıkları veya istemedikleri bilinçaltındaki gerçek duygu, his ve düşüncelerini ortaya çıkarmak amacıyla kullanılan dolaylı tekniklerdir. Örneğin, DuPont firmasının kadınlara külotlu çorap hislerini anlatmaları için dergilerden resim kestirip kolaj yaptırması bu tekniğe örnektir.
Kesit Araştırma TasarımıBelirli bir zaman diliminde, geliştirilmiş bir veri toplama aracı yardımıyla çok sayıda katılımcıdan tek seferde bilgi toplanmasını öngören tanımlayıcı araştırma tasarımıdır. Örneğin, 2023 yılı Aralık ayında tüketicilerin yılbaşı alışveriş bütçelerini belirlemek için yapılan tek seferlik anket çalışmasıdır.
Olasılığa Dayalı ÖrneklemeAna kitlede yer alan her bir bireyin, örnekleme seçilmek için bilinen ve sıfırdan farklı (eşit veya hesaplanabilir) bir şansa sahip olduğu tesadüfi seçim yöntemidir. Örneğin, bir sınıftaki 40 öğrencinin isimlerinin torbaya atılarak çekilmesiyle her birinin 1/40 seçilme şansına sahip olmasıdır.
Toplam PazarBir ülkenin veya bölgenin sınırları içinde yaşayan, yaş veya diğer demografik kriterler gözetilmeksizin tüm nüfusu kapsayan en geniş pazar büyüklüğüdür. Örneğin, Türkiye'deki toplam nüfus, bir içecek firması için başlangıçtaki toplam pazarı temsil eder.
Potansiyel PazarToplam pazar içerisinde yer alan, sunulan mal veya hizmeti satın alma potansiyeli, ilgisi veya ihtiyacı bulunan ancak henüz satın alma isteği veya gücü tam örtüşmemiş kitleyi ifade eder. Örneğin, şampuan pazarı için toplam nüfus içinden saç temizliğinde sabun tercih etmeyen ve saçı olan kişilerin oluşturduğu kitledir.
Pazar İzleme Bilgisi (Marketing Intelligence)Pazarlama yöneticisine pazarlama planlarını hazırlama ve güncelleme konusunda yardımcı olan, pazardaki günlük gelişmelere, rakiplerin faaliyetlerine ve sektörel ipuçlarına ilişkin stratejik bilgilerdir.
Keşifsel (İnceleme) AraştırmaAraştırma problemine ilişkin parametreleri tanımlamak, konuyla ilgili daha fazla ön bilgi edinmek ve sonraki araştırmalara yol göstermek amacıyla yapılan esnek ve genellikle nitel özellikli pilot çalışmalardır.
Sebepsel (Nedensellik) AraştırmaDeğişkenler arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini belirlemek ve bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkenler üzerindeki etkilerini deneysel düzeneklerle ölçmek amacıyla yapılan en ileri seviye araştırmalardır.
Olasılığa Dayalı (Tesadüfi) ÖrneklemeAna kitlede yer alan her bir bireyin, örnekleme seçilme şansının bilindiği ve sıfırdan farklı olduğu, istatistiksel analizlerin yapılmasına olanak tanıyan örnekleme yöntemidir.
Sistematik ÖrneklemeAna evrende yer alanların bulunduğu bir listeden tesadüfi bir başlangıç noktası seçilerek, bu noktadan itibaren her n'inci kişinin örnekleme dahil edilmesi esasına dayanan yöntemdir.
PazarAlıcılarla satıcıların fiziki veya sanal ortamlarda bir araya gelerek mal ve hizmetlerin mübadelesini gerçekleştirdikleri, arz ve talebin buluştuğu her türlü ortamdır.

Diğer Önemli Bilgiler

DuPont Nitel Duygu Araştırması

DuPont firması, kadınların külotlu çorap giydiklerinde hissettikleri derin duyguları saptamak amacıyla, katılımcılardan renkli dergilerden makasla resimler keserek hislerini görselleştirmelerini istediği nitel bir keşifsel araştırma yürütmüştür.

ABD Tercih Testi Manipülasyonu

ABD'de 100 kişi üzerinde yapılan bir test sürüşü araştırmasında katılımcıların Amerikan arabalarını tercih ettiği iddia edilmiş, ancak daha sonra araştırmaya katılanların hiçbirinin yabancı marka araba sahibi olmadığı ve bulguların manipüle edildiği anlaşılmıştır.

Altunışık, Özdemir ve Torlak (2006) Modeli

Kitapta yer alan Şekil 5.2'deki Pazarlama Bilgi Sistemi şeması, Altunışık, Özdemir ve Torlak tarafından 2006 yılında Değişim Yayınları'ndan yayınlanan 'Modern Pazarlama' kitabının 4. baskısından uyarlanmıştır.

Gegez (2009) Pazarlama Araştırmaları Kaynağı

Ünitede yer alan örnekleme yöntemleri şeması (Şekil 5.5) ve örnek büyüklüğü kriterleri, A. Ercan Gegez'in 2009 yılında Beta Yayınları tarafından basılan 'Pazarlama Araştırmaları' isimli akademik kitabından derlenmiştir.

Nakip (2006) SPSS Destekli Uygulamalar

Ünitede yer alan veri toplama enstrümanları ve anket hazırlama teknikleri bölümleri, Mahir Nakip'in 2006 yılında Seçkin Yayıncılık tarafından basılan 'Pazarlama Araştırmaları - Teknikler ve SPSS Destekli Uygulamalar' kitabına dayanmaktadır.

Kotler ve Keller (2009) Pazarlama Yönetimi

Pazarlama Bilgi Sistemi'nin (PBS) modern tanımı ve bileşenleri, Philip Kotler ve Kevin Lane Keller'ın 2009 yılında yayınlanan dünyaca ünlü 'Marketing Management' (13. Edition) kitabındaki teorik çerçeve referans alınarak oluşturulmuştur.

TÜİK Evlilik ve Boşanma İstatistikleri

TÜİK kayıtlarına göre, 2011 yılında Türkiye genelinde toplam 592.775 çift evlenirken, aynı dönem içerisinde 120.117 çift boşanmıştır. Bu veriler, ev ve aile kurmaya yönelik pazarlardaki potansiyel talebi analiz etmek için önemli bir göstergedir.

Bölgesel Hanehalkı Harcamaları Dağılımı

2008-2010 döneminde Türkiye'deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının %23,9'u İstanbul'da oturan hanehalkları tarafından yapılmıştır. Ege Bölgesi %14,4 ile ikinci sırada yer alırken, Akdeniz Bölgesi %11,7 ile üçüncü olmuş, en düşük harcama payı ise %2 ile Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'ne ait olmuştur.

Meyve Suyu ve Süt Tüketim Oranları

MEYED Genel Sekreterliği verilerine göre, Türkiye'de kişi başına yıllık ortalama meyve suyu ve nektarı tüketimi 9 litre civarında seyretmektedir. Buna karşılık, kişi başına yıllık ortalama süt tüketimi ise 26 litre civarındadır.

Gillette Fusion Tüketici Paneli Uygulaması

Gillette firması, uzun süreli araştırma tasarımı kapsamında oluşturduğu geniş tüketici panellerinden elde ettiği periyodik veriler ve geri bildirimler sayesinde dünyaca ünlü Fusion model tıraş bıçağını geliştirmiştir.

DuPont Nitel Araştırma Örneği

DuPont firması, kadınların külotlu çorap giydiklerinde hissettikleri soyut duyguları anlamak amacıyla katılımcılardan renkli dergilerden resimler keserek kendi hislerini görselleştirmelerini istemiş ve bu projektif teknikle derin tüketici içgörüleri elde etmiştir.

ABD Tercih Testi ve Örneklem Hatası

ABD'de 100 kişi üzerinde yapılan bir test sürüşü araştırmasında katılımcıların Amerikan arabalarını tercih ettiği iddia edilmiştir. Ancak daha sonra katılımcıların hiçbirinin yabancı marka araba sahibi olmadığı anlaşılmış, bu durum kasti manipülasyon ve yanlış örneklem seçimine somut bir örnek teşkil etmiştir.

TÜİK Web Adresi Bilgi Kaynağı

Pazarlama araştırmalarında ikincil veri toplama sürecinde resmi istatistiklere ulaşmak için en güvenilir kaynaklardan biri olan http://www.tuik.gov.tr/ adresi, nüfus, harcama ve sektörel bazda çok sayıda veriyi ücretsiz sunmaktadır.

Modern Pazarlama Kaynağı (2006)

Pazarlama Bilgi Sistemi şemasının ve teorik altyapısının oluşturulmasında Altunışık, Özdemir ve Torlak tarafından 2006 yılında Değişim Yayınları'ndan çıkarılan 'Modern Pazarlama' kitabının 4. baskısındaki modeller temel alınmıştır.

Pazarlama Araştırmaları Kitabı (Gegez, 2009)

Pazar izleme verilerinin etkinliğini artırma yöntemleri ve örnekleme boyutunu belirleyen değişken analizleri, A. Ercan Gegez'in 2009 yılında Beta Yayınları'ndan yayınlanan 'Pazarlama Araştırmaları' eseri referans alınarak açıklanmıştır.

Pazarlama Araştırmaları ve SPSS (Nakip, 2006)

Veri toplama metotlarının seçimi, anket tasarımı ve SPSS destekli analiz süreçlerinin yapılandırılmasında Mahir Nakip'in 2006 yılında Seçkin Yayıncılık'tan çıkardığı 'Pazarlama Araştırmaları' kitabı temel kaynaklardan biridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Pazarlama Bilgi Sistemi (PBS) ile Pazarlama Araştırması arasındaki farka dikkat edin; PBS sürekli ve gelecek odaklı bir sistemken, pazarlama araştırması belirli bir probleme yönelik proje bazlı bir süreçtir.
  • İç veri kaynakları (bilanço, stok kayıtları vb.) ile dış veri kaynaklarını (pazar izleme, anket vb.) karıştırmayın; sınavda hangisinin dahili bilgi kaynağı olmadığı sorulabilir.
  • Problem tanımında 'belirti (semptom)' ile 'problemin kendisi' arasındaki ayrımı iyi yapın; örneğin satışların düşmesi bir problem değil, genellikle bir belirtidir.
  • Keşifsel araştırmaların nitel (derinlemesine mülakat, odak grup), tanımlayıcı araştırmaların ise nicel (anket, kesit tasarım) ağırlıklı olduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • İstatistiksel analizlerin yapılabilmesi için örnekleme yönteminin mutlaka 'olasılığa dayalı (tesadüfi)' olması gerektiğini unutmayın; tesadüfi olmayan yöntemlerde bu analizler yapılamaz.
  • Gözlem yönteminde temel felsefenin 'tüketicinin ne söylediği değil, gerçekte ne yaptığı' olduğunu unutmayın; bu bilgi soru çözümlerinde kritik ipucudur.
  • Semptom ve problem ayrımına dikkat edin: Sınavda promosyonların başarısız olması gibi durumların asıl problem değil, birer belirti (semptom) olduğu sorulabilir.
  • Güvenilirlik ve geçerlilik farkını karıştırmayın: Farklı şartlarda tutarlı sonuçlar almak güvenilirlik, doğru şeyi ölçmek ise geçerliliktir.
  • İç ve dış veri kaynaklarını iyi ayırt edin: Bilanço, stok ve satış tabloları iç kaynakken; pazar izleme ve pazar araştırması dış kaynaktır.
  • Olasılığa dayalı örnekleme şartını unutmayın: İstatistiksel analizlerin büyük çoğunluğunun uygulanabilmesi için örneklemenin tesadüfi (olasılığa dayalı) olması şarttır.
  • Pazar türlerinin hiyerarşisini bilin: En geniş pazar 'Toplam Pazar', satın alma olasılığı olanlar 'Potansiyel Pazar', hem gücü hem isteği olanlar ise 'Hazır Pazar'dır.