İnfografik
← Ünite 7
Pazarlamaya Giriş

Ünite 7: Pazarlama Karması ve Pazarlama Kararları

Pazarlamada 4C Modeli
Pazarlama literatüründe Ömer Torlak'ın 2008 yılındaki çalışmasında vurguladığı üzere, geleneksel 4P modeline müşteri odaklı bir alternatif olarak 4C modeli geliştirilmiştir. Bu modelde ürün 'müşteri değerine', fiyat 'müşteriye olan maliyete', dağıtım 'erişim kolaylığına' ve tutundurma ise 'çift yönlü iletişime' dönüşmektedir.
Hizmet Pazarlamasında 7P Genişlemesi
Booms ve Bitner tarafından 1981 yılında geliştirilen yaklaşımla, hizmetlerin soyut ve heterojen yapısı gereği klasik 4P modeline üç yeni bileşen eklenmiştir. Bu bileşenler İnsan (People), Fiziksel Kanıtlar (Physical Evidence) ve Süreç (Process) olup, hizmet işletmelerinin yönetiminde kritik rol oynarlar.
Jenerik Marka Örnekleri
Türkiye pazarında Selpak (kağıt mendil), Kalebodur (seramik fayans), Permatik (tek kullanımlık tıraş bıçağı) ve Nescafe (hazır kahve) gibi markalar, kendi ürün kategorilerinin adı haline gelerek jenerik marka literatürünün en somut örneklerini oluşturmuşlardır.
ECA Grubunun Bağıntılı Talebi
ECA grubunun vitrifiye ürün grubunda yer alan ayaklı lavabo ürünü ile batarya ürün grubunda yer alan musluk ürünü, pazarlama yönetiminde bir ürünün satın alınmasının diğerine doğrudan talep yarattığı 'bağıntılı talep' olgusuna en net örnektir.

Anahtar Kavramlar

Pazarlama Karması (4P)İşletmelerin hedef pazardaki tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılamak ve pazarlama amaçlarına ulaşmak için kontrol edebildikleri ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurma değişkenlerinden oluşan bütünleşik araçlar setidir.
4C YaklaşımıPazarlama karması elemanlarına müşteri gözüyle bakan; ürün yerine müşteri değerini (customer value), fiyat yerine müşteriye maliyeti (cost), dağıtım yerine kolaylığı (convenience) ve tutundurma yerine iletişimi (communication) esas alan yaklaşımdır.
Genişletilmiş ÜrünÜrünün öz faydası ve somut özelliklerinin ötesinde, tüketiciye sunulan montaj, garanti, teslimat, ödeme kolaylığı ve satış sonrası servis gibi ek hizmet ve değerleri kapsayan en dış katmanıdır.
Kolayda ÜrünlerTüketicilerin günlük yaşamda sıklıkla, asgari çabayla ve fiyat-kalite karşılaştırması yapmadan satın aldıkları, birim fiyatı düşük tüketim ürünleridir; ekmek ve deterjan bu gruba örnektir.
Beğenmeli ÜrünlerTüketicilerin satın alma kararı vermeden önce kalite, fiyat, tarz ve uygunluk açısından alternatifleri karşılaştırdığı, daha seyrek satın alınan ürünlerdir; mobilya ve cep telefonu örnek gösterilebilir.
Aranmayan ÜrünlerTüketicilerin varlığından haberdar olmadığı ya da haberdar olsa bile normal şartlarda satın almayı düşünmediği veya satın alma kararını ertelediği ürünlerdir; mezar taşları ve hayat sigortası bu gruptadır.
Jenerik MarkaBir markanın pazarda o kadar güçlü ve yaygın hale gelmesiyle, zamanla doğrudan ürün sınıfının veya kategorisinin adı olarak anılmaya başlanması durumudur; Selpak ve Aspirin bu duruma örnektir.
Bağıntılı TalepBir ürün grubundaki ürünlerin satın alınmasının, doğrudan diğer ürün hattındaki tamamlayıcı ürünlere yönelik yeni bir talep yaratması durumudur; lavabo satın alınmasının musluk talebi yaratması gibi.
Ürün Hayat Eğrisi (ÜHE)Bir ürünün pazara ilk sunulduğu andan itibaren sırasıyla yaşadığı giriş, büyüme, olgunluk ve düşüş evrelerini gösteren, satış ve kâr seyrini analiz eden modeldir.
Pazarın Kaymağını AlmaYeni bir ürünün pazara sunulmasında, başlangıçta yüksek fiyat uygulanarak yenilikçi ve yüksek gelirli tüketicilerden yüksek kâr elde edilmesini, rakipler girdikçe fiyatın düşürülmesini öngören stratejidir.
Pazara Nüfuz EtmeYeni bir ürünün pazara sunulmasında, başlangıçta çok düşük bir fiyat belirlenerek hızlı bir şekilde yüksek satış hacmine ve maksimum pazar payına ulaşmayı hedefleyen stratejidir.
Doğrudan DağıtımÜretici işletmenin, ürünlerini toptancı veya perakendeci gibi hiçbir aracı kurum kullanmadan, kendi satış kanalları veya internet üzerinden doğrudan nihai tüketiciye ulaştırması yöntemidir.
Seçimlik DağıtımLüks ve özellikli ürünlerin, sadece belirli coğrafi bölgelerde seçilmiş tek bir yetkili satıcı veya çok sınırlı sayıdaki özel mağaza aracılığıyla tüketiciye sunulması politikasıdır.
Tutundurma Karmasıİşletmenin pazarlama iletişim amaçlarına ulaşmak için kullandığı reklam, kişisel satış, satış tutundurma, halkla ilişkiler/duyurum ve doğrudan pazarlama araçlarının bileşimidir.
Satış TutundurmaTüketicileri veya aracıları ürünü daha hızlı ve daha fazla miktarda satın almaya teşvik etmek amacıyla uygulanan kupon, çekiliş, hediye ve geçici indirim gibi kısa vadeli özendirici faaliyetlerdir.
DuyurumMedya organlarında yer veya zaman ücreti ödemeden, işletme veya ürünleri hakkında haber niteliğinde bilgilerin yayınlanmasını sağlayan, inandırıcılığı yüksek halkla ilişkiler aracıdır.
Başabaş NoktasıBir işletmenin toplam satış gelirlerinin toplam maliyetlerine eşit olduğu, ne kâr ne de zarar edilen, bu hacmin üzerindeki satışlarda kârlılığın başladığı kritik satış miktarıdır.
Gürültüİletişim sürecinde gönderilen mesajın alıcı tarafından doğru şekilde algılanmasını ve kodunun açılmasını engelleyen, bozan veya kesintiye uğratan her türlü fiziksel, psikolojik veya çevresel etkendir.
Ürün Hattıİşletmenin benzer fonksiyonları yerine getiren, aynı müşteri gruplarına satılan ve benzer fiyat aralıklarında olan birbiriyle yakından ilişkili ürünler grubudur.
Ürün Hayat EğrisiBir ürünün pazara ilk sunulduğu andan pazardan çekildiği ana kadar geçen sürede yaşadığı giriş, büyüme, olgunluk ve düşüş olmak üzere dört temel aşamayı ifade eden modeldir.
Dolaylı DağıtımÜretici ile tüketici arasında toptancı, perakendeci, bayi gibi aracıların yer aldığı, işlem sayısını azaltarak tasarruf sağlayan dağıtım kanalı sistemidir.
Yoğun DağıtımÖzellikle kolayda ürünler için geçerli olan, ürünün pazardaki mümkün olan tüm satış noktalarında (bakkal, market, büfe vb.) hazır bulundurulmasını hedefleyen dağıtım politikasıdır.
Amaç ve Görev YöntemiTutundurma bütçesinin, işletmenin belirlediği spesifik amaçlar, bu amaçlara ulaşmak için gereken görevler ve bu görevlerin maliyetleri hesaplanarak belirlendiği rasyonel bütçeleme yöntemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Maliyet Artı Fiyatlandırma Hesaplaması

Birim maliyeti 20 TL olan bir ürün için %40 kâr marjı hedefleyen bir işletme, 'Maliyet Artı (Kâr) Fiyatı = Birim Maliyet x (1 + Kâr Marjı %'si)' formülünü kullanarak satış fiyatını tam olarak 28 TL olarak belirlemektedir.

Pazarın Kaymağını Alma Koşulları

Teknolojik yenilik getiren cep telefonu üreticileri, pazara ilk girişte yüksek Ar-Ge maliyetlerini hızla amorti etmek amacıyla pazarın kaymağını alma stratejisini kullanarak başlangıçta çok yüksek fiyatlar belirlerler.

Pazara Nüfuz Etme Stratejisi

Pazara yeni giren bir deterjan markası, rakiplerin pazar payını hızla ele geçirmek ve tüketicide deneme satın alması yaratmak amacıyla fiyatını maliyet sınırına yakın, son derece düşük bir seviyede belirler.

Lojistik Sektörünün Gelişimi ve Dış Kaynak

Günümüzde üretici işletmelerin büyük çoğunluğu, dağıtım maliyetlerini düşürmek ve kendi uzmanlık alanlarına odaklanmak amacıyla fiziksel dağıtım ve depolama işlerinde profesyonel lojistik firmalarından dış kaynak (outsourcing) kullanmaktadır.

Yoğun Dağıtımda Satış Noktaları

Günlük gazete, ekmek ve süt gibi kolayda ürünlerin dağıtımında, tüketicinin satın alma çabasını sıfıra indirmek amacıyla büfe, bakkal, manav ve süpermarket gibi binlerce noktayı kapsayan yoğun dağıtım politikası uygulanır.

Seçimlik Dağıtımda Ferrari Örneği

Ferrari gibi ultra lüks otomobil markaları, marka imajını korumak ve hedef kitleye özel hizmet sunmak amacıyla Türkiye genelinde sadece tek bir yetkili satış noktası üzerinden seçimlik (özel) dağıtım gerçekleştirmektedir.

Duyurumun Maliyet Avantajı

Bir teknoloji firmasının yeni geliştirdiği yazılımı basın bülteni veya basın toplantısı aracılığıyla medyada haber yaptırması, reklam alanı için hiçbir ücret ödenmediğinden dolayı en düşük maliyetli tutundurma yöntemidir.

Satışların Yüzdesi Yöntemi Çelişkisi

Satışların yüzdesi bütçeleme yönteminde, satışlar tutundurmanın sonucu değil nedeni olarak görülür. Bu durum, satışlar düştüğünde tutundurma bütçesinin de azaltılmasına yol açarak işletmeyi daha büyük bir satış krizine sokabilir.

Amaç ve Görev Yönteminin Adımları

Tutundurma bütçesi belirlenirken en bilimsel yöntem olan Amaç ve Görev yönteminde; önce spesifik amaçlar belirlenir, ardından bu amaçlara ulaşacak görevler tanımlanır ve son olarak bu görevlerin maliyetleri toplanarak bütçe netleştirilir.

Ayırabildiği Kadar Bütçeleme Sınırları

Özellikle KOBİ'ler ve sınırlı kaynağa sahip işletmeler, tüm zorunlu giderleri ve yatırım geri dönüşlerini hesapladıktan sonra kasada kalan son parayı tutundurmaya ayırırlar; bu durum pazarlama ihtiyaçlarının göz ardı edilmesine yol açar.

7P Sınıflandırması

Hizmet sektörünün ekonomideki payının artmasıyla klasik 4P'ye üç yeni bileşen eklenmiştir. Bu bileşenler; hizmeti sunan insan (people), hizmetin sunulduğu fiziksel unsurlar (physical evidence) ve hizmetin sunum süreci (process) olarak tanımlanır.

Ferrari ve Toyota Örneği

Ürünlerin sınıflandırılmasının göreceli olduğunu gösteren bu örnekte, Ferrari Türkiye pazarının tamamı için lüks bir ürün niteliği taşırken, Toyota marka bir otomobil pazarın bir bölümü için lüks, diğer bölümü için ise beğenmeli ürün özelliği gösterebilir.

Karbon Kâğıdı ve Gripin Örneği

Teknolojik gelişmeler ve alternatif ürünlerin çıkmasıyla aranmayan ürün haline gelen somut örneklerdir. Fotokopi kâğıtları karbon kâğıdını, daha etkili modern ağrı kesiciler ise Gripin gibi geleneksel ilaçları aranmayan ürün sınıfına sokmuştur.

Büyük Perakendecilerin Marka Stratejileri

Migros ve BİM gibi dev perakendeciler, raflarında Coca-Cola, Ülker gibi üretici markalarına yer verirken, aynı zamanda kendi adlarına ürettirdikleri daha uygun fiyatlı perakendeci markalarını (private label) da sunarak çift yönlü strateji izlerler.

ECA Grubu Bağıntılı Talep Örneği

Ürün hattı kararlarında gruplar arası talep ilişkisini gösterir. ECA grubunun vitrifiye ürün grubundaki ayaklı lavabo ürünü ile batarya grubundaki musluk ürünü birbirini tamamlayan ve bağıntılı talep oluşturan ürünlerdir.

Kot Pantolon Çeşitlendirme Örneği

Ürün bileşiminin çeşitlendirilmesi politikasını açıklar. Sadece kot pantolon üreten bir firmanın, aynı pazarda büyümek amacıyla ürün hattına kot gömlek, mont ve ayakkabı gibi yeni ürünleri ilave etmesi bu politikaya somut bir örnektir.

Ekmeğe Karşı Cep Telefonu Talebi

Ürün hayat eğrisindeki düşüş hızının sektörel farkını gösterir. Tüketim alışkanlıklarının değişmesiyle klasik ekmeğe olan talep düşüşü çok yavaş gerçekleşirken, yeni teknolojiyi içermeyen eski cep telefonlarına olan talep çok hızlı bir şekilde sıfırlanır.

Yeni Ürün Geliştirme Süreci

Yeni ürün geliştirme toplam 6 aşamadan oluşur. İlk 3 aşama (fikir toplama, fikir eleme, fizibilite) zihinsel faaliyetleri kapsarken; son 3 aşama (ürün geliştirme, pazar testleri, pazara sunma) uygulamaya dayalı fiziki süreçleri içerir.

Fiyatın Çok Boyutlu Yapısı

Fiyat sadece ödenen paradan ibaret değildir. Bir bilgisayar satın alan tüketici, ürün araştırması yapmak için zaman harcar, karşılaştırma çabası içine girer ve satın alma sonrasında montaj, eğitim ve olası arızalarla uğraşırken stres ve iş kaybı maliyetlerine katlanır.

Maliyet Artı (Kâr Marjı) Hesaplaması

Birim maliyeti 20 TL olan bir üründen %40 oranında kâr marjı elde etmek isteyen bir işletme, Maliyet Artı Fiyatı formülünü [20 x (1 + 0.40)] uygulayarak ürünün nihai satış fiyatını 28 TL olarak belirler.

Başabaş Noktası Analizi

Hedef kâr yaklaşımında kritik öneme sahiptir. Başabaş noktası, işletmenin gerçekleştirdiği satışlardan elde ettiği gelirlerin toplam masraflarını tam olarak karşıladığı, kâr veya zararın sıfır olduğu asgari satış düzeyini ifade eder.

İhale ve Müzayede Fiyatlaması

Teklif usulü fiyatlandırmanın en somut uygulamalarıdır. Açık eksiltmeli ihalelerde en düşük fiyat teklifini veren firma işi üstlenirken, açık artırmalı müzayedelerde en yüksek fiyat teklifini veren kişi ürünü satın alma hakkı kazanır.

Lojistik Sektörünün Gelişimi

Dağıtımda profesyonelleşmenin artmasıyla birlikte üreticilerin neredeyse tamamı dağıtım faaliyetlerinde dış kaynak (outsourcing) kullanmaya başlamıştır. Bu durum lojistik sektörünün hızla büyümesini ve uzmanlaşmış firmaların doğmasını sağlamıştır.

Gürültünün Dört Boyutu

Pazarlama iletişiminde mesajın alıcıya ulaşmasını engelleyen veya bozan gürültü unsuru; fiziksel, nöro-fizyolojik, psikolojik ve toplumsal-kültürel olmak üzere dört farklı başlık altında ortaya çıkabilir.

Sınavda Dikkat Et

  • 4P ve 4C eşleştirmelerine çok dikkat edin; sınavda Product-Customer Value, Price-Cost, Place-Convenience, Promotion-Communication eşleşmesi doğrudan soru olarak gelebilir.
  • Hizmet pazarlamasının ilave 3P'sini (People, Physical Evidence, Process) iyi ezberleyin; klasik 4P ile karıştırılmaması istenir.
  • Ürün hayat eğrisi evrelerinin özelliklerini karıştırmayın; özellikle 'Olgunluk' evresinin en uzun süren ve rekabetin en tepeye ulaştığı evre olduğunu unutmayın.
  • Pazarın kaymağını alma ile pazara nüfuz etme stratejilerini fiyat düzeylerine göre ayırt edin; kaymağını alma yüksek fiyatla başlar, nüfuz etme ise düşük fiyatla başlar.
  • Duyurum (Publicity) kavramının ücretsiz olduğunu ve basın bülteni/toplantısı gibi araçlarla yapıldığını, reklamın ise kesinlikle ücretli olduğunu unutmayın.
  • Tutundurma bütçesi yöntemlerinden 'Amaç ve Görev' yönteminin en bilimsel ve rasyonel yöntem olduğunu, çünkü hedeflere göre bütçe çıkardığını aklınızda tutun.
  • 4P ve 4C eşleştirmelerine dikkat edin; sınavda hangi P'nin hangi C'ye karşılık geldiği (örneğin Promotion -> Communication) sıklıkla sorulur.
  • Ürün katmanlarını karıştırmayın; montaj, garanti ve ödeme kolaylıkları her zaman 'genişletilmiş ürün' katmanında yer alır.
  • Pazarın kaymağını alma ile pazara nüfuz etme stratejilerini karıştırmayın; yüksek başlangıç fiyatı kaymağını alma, düşük başlangıç fiyatı ise nüfuz etmedir.
  • Duyurum (publicity) ile reklam arasındaki en kritik farkın 'ücret ödenmemesi' olduğunu unutmayın; bu ayrım sınavda doğrudan soru olarak gelebilir.
  • Maliyet artı fiyatlandırma yönteminde, gerçekleşen satışların beklenenden az olması durumunda kâr marjının düşeceğini gerekçesiyle birlikte aklınızda tutun.
  • Amaç ve görev yönteminin en rasyonel bütçeleme yöntemi olduğunu, çünkü bütçeyi satışlara veya rakiplere göre değil, spesifik hedeflere göre belirlediğini unutmayın.