Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Eleştiri Kuramları

Ünite 3: İzlekçi Eleştiri — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 12 kelime var.

1 / 120 doğru

Anlam ulamlarının yinelenmesi anlamına gelir. Bir yapıtta anlam yinelendiğinde ••• söz konusu olur ve ••• birleşerek izlekleri oluşturur.

İzlek (Tema) — Bir edebî eserde işlenen konunun anlamca ortaya koyduğu ana yönelimdir. Konudan farklı olarak yapıtın içinde yeniden yaratılır; örneğin Ahmed Arif'in şiirinde 'hapishane' konu iken, 'esaret', 'yalnızlık' ve 'hasret' •••.

Fenomenoloji (Görüngübilim) — Duyularla algılanabilen her şeyi veya yalnızca düşünülen içeriklere karşıt olarak doğrudan görülen, yaşanmış olan içerikleri inceleyen felsefi yaklaşımdır. İzlekçi eleştiri, biçimciliğin aksine bu akımdan yararlanır.

Yananlam (Connotation) — Düzanlam karşıtı olan, bir sözcüğün belli bir toplulukta yaygın olarak çağrıştırdığı anlam veya anlamlardır. Örneğin 'sauna' sözcüğünün düzanlamı buhar banyosu iken, bazı kültürlerde refah ••• taşıyabilir.

Örtük Anlam (İmplicite) — Belirtik olmayan, bir şey söylerken başka bir şeyi kastetme durumudur. İzlekler çoğunlukla metnin yüzeyinde değil, bu ••• ağı içinde derin yapıda yer alır.

Ulam — Kategori anlamına gelir. İzlekçi eleştiride anlamlerin ve kavramların sınıflandırıldığı kategorileri ifade etmek için kullanılır.

Eğretileme (İstiare / Métaphore) — Bir sözcüğün alışılmış anlamı dışında kalan başka bir anlamda kullanılmasıdır. Özgün bir imge yaratmada anlamsal ve sözdizimsel sapmalarla birlikte en yaygın kullanılan yoldur.

Yerdeşlik — Anlam ulamlarının yinelenmesi anlamına gelir. Bir yapıtta anlam yinelendiğinde ••• söz konusu olur ve ••• birleşerek izlekleri oluşturur.

Motif — Her yazarda her izleğin her zaman aynı sözcükle yinelenmesi durumudur. Biçim yinelendiğinde •••, anlam yinelendiğinde ise yerdeşlik ortaya çıkar.

Yaratıcı İmgelem — İnsanın daha önce hiç görmediği, hatta gerçek dışı varlık ya da nesnelerden yeni bir görüntü ve imge oluşturabilme yetisidir. Şairler ve yazarlar bu yetiyi sözle gerçekleştirirler.

İç Eleştiri (Yeni Eleştiri) — Yapıtı ruhbilim ve toplumbilim gibi edebiyat dışı alanlarla açıklayan dış ••• tepki olarak, yapıtı kendi içindeki öğelerle açıklamaya çalışan izlekçilik, yapısalcılık ve göstergebilimsel ••• ortak adıdır.

Anlambirimcik — En küçük anlam birimi demektir. Örneğin Yahya Kemal'in şiirindeki 'tepe' sözcüğünde yer alan yükseklik anlambirimciği, 'taht' ve 'aziz' sözcüklerine gönderme yapar.

Yaratıcı Özne (Yaratıcı Bilinç) — İzlekçi eleştiride yazarın gerçek yaşam öyküsü yerine kullanılan, yapıtı ortaya çıkaran ve metnin derin yapısındaki yolculuğa işaret eden bilinç durumunu ifade eden terimdir.