Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Eleştiri Kuramları

Ünite 8: Bilimsel Eleştiri-İzlenimci Eleştiri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Bilimsel Eleştiri — XIX. yüzyılda tabiat bilimlerinin yöntemlerinin eleştiriye uyarlanmasıyla doğan, eserleri tür evrimi ve nesnel ölçütlerle inceleyen akımdır. Brunetière ve Taine gibi isimler bu akımın öncülüğünü yapmıştır.

Tür (Genre) — Ortak nitelikler taşıyan, biçim ve içerik (tem) yönünden birbirine benzeyen edebî eserler topluluğunun adıdır. Brunetière eleştirisini tamamen bu kavram üzerine kurmuştur.

Morfoloji (Biçimbilim) — Varlıkların veya metinlerin biçimsel yapılarını inceleyen bilim dalıdır. Vladimir Propp, masalları incelerken bu yöntemi kullanarak her masalda değişmeyen unsurları bulmuştur.

Uzman Eleştirisi (Lansonculuk) — Gustave Lanson’un kurduğu, çok ciddi araştırmalara ve sağlam mantığa dayanan eleştiri akımıdır. Edebiyat tarihini seçilmiş sağlam metinler üzerine kurar.

Art Zamanlı İnceleme — Edebî olayları ve olguları kendi tarihî gelişim süreci içinde inceleme yöntemidir. Gustave Lanson bu yöntemi eş zamanlı incelemeyle birlikte yürütmüştür.

Eş Zamanlı İnceleme — Edebî olayları tarihsel gelişimden bağımsız olarak, aynı dönemdeki küresel yayılımı ve kesitsel durumu içinde ele alma yöntemidir.

İzlenimci Eleştiri (La Critique Impressionniste) — XIX. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan, eleştirmenin eser karşısındaki kişisel izlenimlerini ve duyduğu zevki ifade etmesini savunan öznel eleştiri akımıdır.

Kavrama Eleştirisi (Critique de Compréhension) — Rémy de Gourmont’un yöneldiği, eserin iç düzenini ve yazarın ferdî orijinalliğini ortaya koymayı amaçlayan eleştiri biçimidir.

Sezgi Eleştirisi — Alain’in eleştiri anlayışına verilen ad olup, edebî eserleri kendi felsefi ve ahlaki görüşünü ifade etmek için bir vesile olarak kullanma esasına dayanır.

Yaratıcı Eleştiri (Critique Créatrice) — Aşırıya gitmiş izlenimci eleştiri olarak tanımlanan, eleştirmenin eseri vesile bilerek sanat hakkında kendi fikirlerini ve sanatla iş birliğini savunduğu akımdır.

Alımlama Estetiği — Bir metnin anlamının yazarın yazma eylemiyle bitmeyip, okuyucunun zihnindeki okuma süreciyle tamamlandığını savunan okur merkezli kuramdır.

Duygu Tonu — Edebî bir eserin akımlardan ve türlerden bağımsız olarak okuyucu üzerinde uyandırdığı, gülmekten ağlamaya uzanan ruhsal etki ve duygu yüküdür.

Patetik Ton — Ölüm, hastalık ve ayrılık gibi ıstırap veren temler yardımıyla okuyucunun duygularını harekete geçiren duygu tonudur.

Trajik Ton — Tanrı, devlet veya ahlâk kuralları gibi ferdi aşan güçler karşısındaki çaresizlikten doğan ıstırabı yansıtan metin tonudur.

İronik Ton — Söylenmek istenenin tam tersini söyleyerek dolaylı, imalı ve kinayeli bir anlatım oluşturma biçimidir.

Fantastik Ton — Okuyucunun makul açıklamalar ile akıl dışı açıklamalar arasında kararsız bırakıldığı metinlerin duygu yüküdür.

Metin Tipi — Yazarın yaratılış amacına (hikâye etmek, tasvir etmek, ispatlamak, bilgi vermek) göre şekillenen metin sınıflandırma biçimidir.

Dış Metin (Paratexte) — Eserin adı, yazarı, basım tarihi, sayfa düzeni ve kapağı gibi dış niteliklerini inceleyerek okuyucunun beklentilerini belirleyen ön çalışma alanıdır.

Edimbilim (Pragmatik) — Dilin 'şimdi', 'burada' ve 'bu şartlar altında' prensiplerine bağlı olarak kimin tarafından hangi amaçla üretildiğini inceleyen bilim dalıdır.

Gösterge (İşaret) — Ferdinand de Saussure’e göre dilin temelini oluşturan, birbiriyle bağlantılı iki yüzü (ses imajı olan gösteren ve kavram olan gösterilen) bulunan yapı.

Seçme Ekseni (Paradigma) — Dil hazinemizde bir cümledeki herhangi bir öğenin yerini alabilecek kelimelerin oluşturduğu dikey liste veya eksendir.

Sıralama Ekseni (Sözdizimi) — Cümledeki öğelerin (özne, yüklem, tümleç) yatay düzlemde birbirini takip ederek oluşturduğu dizilim eksenidir.

Tecvid (Prosodi) — Doğru okuma ve telaffuz sanatı olup, metin analizinde yoğunluk vurgularını, tonlamayı, hızı ve ritmi inceleyen ses bilimi dalıdır.

İntihal (Aşırma) — Bir sanatçının başkasına ait bir yazıyı veya şiiri, kaynak göstermeden kendisine mal etmesi, yani hırsızlık yapması durumudur.