Bu Ünitede Neler Öğrendik?myders hazırladı
Bu bölümde, dildeki dinamik değişimin en önemli boyutlarından biri olan sözlüksel biçimbilim konusu ele alınmıştır. Dilin zaman içindeki devingen yapısı ve yeni kavramları karşılama ihtiyacı doğrultusunda sözcük dağarcığı sürekli güncellenmektedir. Bu süreçte basit sözcükler, dildeki çeşitli biçimbilimsel işlemlerden geçerek karmaşık sözcüklere dönüşür. Sözcük yapma süreçleri; türetme ve bileştirme gibi öz kaynaklı yollar ile ödünçleme gibi yabancı kaynaklı yollar olmak üzere iki ana kola ayrılmaktadır.
Yeni sözcüklerin üretilmesinde ve kabul edilmesinde kavramsal, kültürel ve evrensel sınırlılıklar rol oynamaktadır. Edward Sapir'in de belirttiği gibi, diller arasında sonekleme en yaygın evrensel eğilimlerden biridir ve eklemeli bir dil olan Türkçede de en işlek sözcük yapma sürecidir. Öz kaynaklı süreçler kapsamında, dilde sıfırdan yeni ses dizileri oluşturma yöntemi olan yeniyapım incelenmiş; bu yöntemin özellikle marka adlarında ve edebiyatta karşımıza çıktığı gösterilmiştir.
Son olarak, basit sözcüklere ekler getirilerek yapılan eklemeli türetme süreci, eklerin işleklik dereceleri ve dilde aynı anlamı karşılayan başka bir sözcük olduğunda yeni türetimi engelleyen tıkama kuralı üzerinde durulmuştur. Ayrıca, herhangi bir biçimsel ek kullanılmadan sözcüklerin ulam değiştirmesini sağlayan sıfır türetim ve evrişim gibi eklemesiz türetme yöntemleri açıklanmıştır.