Araştır & Paylaş
← Ünite 7

Ünite 7: Biçimbilim-IV: Sözlüksel Biçimbilim — Araştır & Paylaş

Ders kitabının araştır–ilişkilendir–anlat etkinlikleri. Konuyu kendi cümlelerinle anlatabiliyorsan öğrenmişsin demektir.

Araştır 3

Sözcüklerin olmadığı bir dünya hayal ederek biçimbilimin aslında hayatın ne kadar içinde olduğunu anlamak hiç de zor olmasa gerek. Sürekli ortaya çıkan anlam ihtiyaçlarını gidermek üzere yeni sözcüklerin ortaya çıkması kaçınılmaz olup, sözcük yapma süreçleri her daim işletilmektedir. Aşağıdaki söyleşi bu durumlardan birini örneklendirmektedir. Okuyunuz ve adı geçen sözcükler yapılırken hangi türetme yollarının kullanıldığını düşününüz. Buna göre sözcük yapma yollarının işlekliğini ve sözü edilen gelişmelerin dilbilimsel ölçütlere uygunluğunu tartışınız. Prof. Dr. Aydın Köksal’la Söyleşi: Bilgisayarın “İsim Babası” (1993) Bilgisayar, bilgi işlem, yazılım, donanım ... Bu terimleri kullanırken hiç zorlamıyoruz, muhatabımız da ne demek istediğimizi hemen anlıyor değil mi? Peki bu terimlerin isim babasını merak ediyor musunuz? O halde, yılların bilişimcisi ve bugün sektörümüzdeki bir çok bilgisayar mühendisinin “hocası” olan Prof. Dr. Aydın Köksal’ la yaptığımız aşağıdaki söyleşiyi okumanızı öneririz... —- Aydın Bey, biz sizi bugün kullandığımız birçok tanımın, kavramın isim babası ola-

Araştır 2

Her iki dilde de sözü edilen bu sınırlılıklar sözcüklerin sesletimsel ve biçimsel özellikleriyle değil anlamsal özellikleriyle ilgilidir. Öldürmek eylemi bağlamak-çözmek, kilitlemek-kilidi açmak gibi ters çevrilebilir bir eylem olmadığından, anlamsal özellikleri önekin anlamsal özellikleriyle çelişir. Türkçede de bu ek sayı ifade eden sözcükler istediği için yine türetimde anlamsal sınırlılığa bir örnektir.

Araştır 3

Okul sözcüğü dışındakilerin tamamı ödünçleme → Yunanca: anahtar, çelenk, fasulye, fındık, maydonoz; İtalyanca: bilet, çimento, limonata, propaganda, reçete; Ermenice: avanak, cacık, çap, çemen, kirve; Fransızca: biftek, bisiklet, kamyon, kanape, ofis; İngilizce: folklor, forklift, frak, kabin, klip (Korkmaz, 2003: 125); Türkçe (özkaynaklı) Fransızca école ‘okul’ sözcüğüne benzetilerek türetme: oku-l (Gülensoy, 2007: 619).