Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Edebiyatına Giriş 2

Ünite 3: Halk Edebiyatında Seyirlik Türler: Kukla, Meddah, Orta Oyunu — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

El Kuklası — Baş ve kolları mukavva veya tahtadan, gövdesi bezden yapılan ve kuklacının sağ elini giysiden içeri sokarak parmaklarıyla hareket ettirdiği kukla türüdür. Yapımında oynatıcının eli ile kuklanın büyüklüğünün birbirine uyması esastır.

İpli Kukla — Ihlamur gibi hafif ve dayanıklı ahşaptan yapılan, eklem yerleri bulunan ve kuklacının sahne arkasından ipleri çekerek oynattığı profesyonel kukla türüdür. Örnek olarak büyük kukla tiyatrolarında özel atölyelerde üretilir.

İskemle Kuklası — Dört köşe bir tahta iskemle üstüne dizilmiş iki veya dört bebeğin aşağıdan ipler çekilerek dönerek ve zıplayarak oynatıldığı sokak eğlencesi kuklasıdır.

Araba Kuklası — Kuklacının arabanın dibine gizlenerek merdiven basamaklarından ellerini çıkarması veya arabaya uzanarak büyük boy kuklaları sopa ve ellerle oynattığı kukla türüdür.

Canlı Kukla — Aslında kuklanın olmadığı, oyuncuların çıplak karınlarına yüz resmi çizerek, baş ve kollarını kasnak üzerindeki örtüyle örterek kendilerini kukla biçimine soktukları köy seyirlik oyunudur.

İbiş — Kukla ve orta oyunlarında Kavuklu'ya denk gelen, asıl adı Sadık olan, uşak rolündeki kurnaz, hazırcevap ve kaba saba sözler söyleyen oyunun baş komiğidir.

Meddah — Sözlük anlamı 'methedici', 'övücü' olan; bir sandalyeye oturarak mendili ve sopası eşliğinde birçok kişinin rolünü ses, jest ve şive taklitleriyle tek başına canlandıran sanatçıdır.

Meddahın Sopası — Meddahın oyunun başladığını bildirmek, kapı çalmak veya saz, tüfek, süpürge gibi çeşitli nesne seslerini taklit etmek için kullandığı temel araçlarından biridir.

Zuhurî Kolu Orta Oyunu — Orta oyununun sarayda padişahın doğum günü ve tahta çıkışı gibi resmî toplantılarda icra edilen daha resmî ve kibar türüdür.

Han Kolu Orta Oyunu — Orta oyununun meydanlarda halka gösterilen, daha az resmî, kibar olmayan ve popüler biçimidir.

Palanka — Orta oyununun oynandığı, çepeçevre seyircilerle kuşatılmış yumurta ya da daire şeklindeki üstü açık meydana verilen isimdir.

Pastav (Şakşak) — Pişekâr'ın elinde taşıdığı; efekt yaratmak, zurnacıya komut vermek ve izleyicinin dikkatini çekmek için kullandığı tahta maşa olup orta oyununun sembolüdür.

Pişekâr — Orta oyununun yönetmeni ve baş oyuncusu olup gölge oyunundaki Hacivat'a denk gelir; sakin, bilgili, nüktedan ve oyunun açılışını yapan ana tiptir.

Kavuklu — Orta oyununun baş komiği olup gölge oyunundaki Karagöz'e denk gelir; saf, sallapati, sözünü esirgemeyen ve Pişekâr'ın yardımıyla iş bulan ana tiptir.

Zenne — Geleneksel seyirlik türlerde kadın kılığına giren erkek oyuncunun adıdır; orta oyununda zevce, kapatma veya dadı rollerini canlandırır.

Ozan — Şiirlerini saz eşliğinde söyleyen, olağanüstü güçlere sahip halk şairi, kam ve İslamiyet öncesi edebiyatın temsilcisidir.

Baksı — Olağanüstü güçlere sahip, şiir söyleyen, musiki ile sihir ve tedavi yapan hekim, kam rolündeki dinî-şifacı kişidir.