Medreseİslâmi dönemde eğitim ve öğretimin merkezini oluşturan, din adamı, hakim ve bilginlerin yetiştirildiği örgün eğitim kurumudur. Medrese mezunları genellikle kendilerini yüksek kültür sahibi 'havas' olarak nitelendirmişlerdir.
TekkeMedreselerden farklı dinamiklerle kurulan, bireyin iç dünyasına yönelerek nefsini terbiye etmesini ve olgunlaşmasını amaçlayan yaygın eğitim ve tasavvuf kurumudur. Örnek olarak Hoca Ahmed Yesevî ve Yunus Emre gibi isimlerin çevresinde şekillenen ocaklar gösterilebilir.
HikmetHoca Ahmed Yesevî'nin İslâm iman, ahlak ve tasavvufi prensipleri halka anlatmak için geleneksel Türk şiir şekilleriyle söylediği dini-tasavvufi şiirlere verilen adıdır. Örnek olarak Yesevî'nin dervişlerin sohbetini ve ilahi feyzi anlattığı şiirleri gösterilebilir.
İrşadKaranlıkla eş tutulan küfrü ve cehaleti ilim, inanç ve tasavvufi aydınlanma ile ortadan kaldırma, insanları hak yola kılavuzlama faaliyetidir. Tekke şairlerinin şiir yazmaktaki temel teleolojik amacı insanları irşat etmektir.
Devriyeİnsan ruhunun Allah'tan (kâinatın aslından) çıkıp maden, bitki, hayvan ve insan aşamalarından geçerek yine Allah'a döneceği inancını (devir nazariyesi) işleyen şiir türüdür. Örnek olarak Kaygusuz Abdal'ın Budalâ-nâme'sinde ruhun evrelerini anlattığı kısımlar verilebilir.
ŞathiyeCiddi bir tasavvufi düşünceyi veya ilahi aşkı, görünüşte alaylı, iğneleyici ve akla aykırı ifadelerle anlatan şiir türüdür. Örnek olarak Azmî'nin Allah'a hitaben 'Bakkal mısun yoksa dükkancı mısun' dediği şathiyesi gösterilebilir.
NefesGenellikle Bektaşi tarikatına mensup âşıkların ve şairlerin söylediği, Hz. Muhammed ve Hz. Ali sevgisi ile tasavvufi felsefeyi işleyen şiir türüdür. Bu şiirler genellikle tekke ayinlerinde ezgiyle okunur.
Maktel-i HüseyinHz. Muhammed'in torunu Hz. Hüseyin'in Kerbelâ'da şehit edilişini ve bu olay duyulan acıyı konu edinen din ve tasavvuf büyükleri hakkındaki şiir türüdür.
Fütüvvet-nâmeOrtaçağ'da esnaf ve ticaret hayatını düzenleyen, dürüstlük, ahlak ve mesleki disiplin kurallarını konu edinen Ahilik teşkilatının temel nesir eserlerindendir.
Menâkıp-nâmeVelilerin, evliyaların olağanüstü hallerini ve kerametlerini anlatan efsanevi hayat hikâyelerini içeren mensur veya manzum eserlerdir. Örnek olarak Anadolu'da yazılan 'Satuk Buğra Han Destanı' bu türün ilk örneklerindendir.
Cenk-nâmeHz. Ali'nin atı Düldül, kılıcı Zülfikâr ve oğlu Muhammed Hanefi etrafında gelişen olayları, savaşları ve kahramanlıkları anlatan destanî eserlerdir.
Saltuk-nâmeAnadolu ve Balkanlar'ın Türkleşmesinde rol oynayan gazi-derviş Sarı Saltuk'un hayatını anlatan, Şehzade Cem'in buyruğuyla Ebu'l-Hayr Rûmî tarafından derlenen dini-destani eserdir.
MeclisOkuma-yazma oranının düşük olduğu dönemlerde, tekke eserlerinin bir kişi tarafından yüksek sesle okunup diğerleri tarafından dinlenerek tartışılarak özümsendiği toplantı oturumlarıdır.
MersiyeTekke ve tasavvuf ulularının, pîrlerin veya mürşitlerin ölümü üzerine duyulan üzüntüyü ve onların faziletlerini dile getirmek için yazılan şiir türüdür.
TeleolojiAmaç veya edim bilimi olarak tanımlanan, mutasavvıf şairlerin eserlerini yaratma ve icra etme amaçlarını ifade eden kavramdır. Tekke şairlerinde temel amaç inancı yaymak (irşat) iken kahvehane şairlerinde eğlence ve kazançtır.
