Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Orhun Türkçesi

Ünite 7: Orhun Türkçesi Grameri-III Fiil-Sıfat-Fiiller-Zarf-Fiiller-Birleşik Fiiller — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Geniş Zamanın Olumsuzu — Orhun Türkçesinde fiillerin geniş zaman çekimlerinin olumsuzunu yapmak için kullanılan -mAz ekidir. Örneğin 'açsar tosık ö-mez sen' cümlesinde düşünmezsin anlamını verir.

-DI Ekli Geçmiş Zaman — İyelik kökenli eklerle çekimlenen ve görülen geçmiş zamanı bildiren yapıdır. Son ses uyumlarına göre /l, n, r/ ünsüzleriyle biten fiillerde ek başı /t/ olur (örn. bul-tum).

-DAçI Ekli Gelecek Zaman — Zamir kökenli kişi ekleriyle çekimlenerek gelecekteki durumları bildiren gelecek zaman ekidir. Metinde 'öl-teçi sen' şeklinde örneklenmiştir.

Sürekli Geçmiş Zaman — Geniş veya şimdiki zaman ekleri alan fiillerin üzerine er- yardımcı fiilinin ve belirli geçmiş zaman ekinin gelmesiyle kurulan birleşik çekimdir (örn. kelür-ür er-tim).

Sıfat-Fiil (Eylem Sıfatı) — Fiillerden türetilen, cümle içinde sıfat görevi üstlenen ve isim gibi çekimlenebilen biçimlerdir. Fiilin belirttiği eylemi yapanı da niteler (örn. il ber-igme teŋri).

Zarf-Fiil (Eylem Zarfı) — Fiil kök veya gövdelerine getirilerek cümle içinde zarf işlevi gören, eylemin yapılış tarzını, zamanını veya şartını belirten eklerdir (örn. öl-ü yit-ü).

Tasviri Fiil — Asıl fiile bir zarf-fiil eki (-A, -U, -I) ile bağlanan ve asıl eyleme kesinlik, tezlik, yeterlik veya tamamlama gibi özel anlamlar katan yardımcı nitelikteki fiillerdir.

Uzak Geçmiş Zaman — -mIş belirsiz geçmiş zaman eki üzerine er- yardımcı fiilinin getirilmesiyle yapılan hikâye (-mIş erti) ve rivayet (-mIş ermiş) biçimindeki birleşik çekimdir.

-gAlI Zarf-Fiil Eki — Asıl eylemin başlangıcını veya amacını ifade eden zarf-fiil ekidir. Türkiye Türkçesindeki -(y)AlI ekinin kökenidir (örn. türk bodun kılın-galı).

Yardımcı Fiil ile Kurulan Birleşik Fiil — İsim veya sıfat türünden sözcüklerin bol- veya kıl-/kış- fiilleriyle birleşerek oluşturduğu birleşik fiil türüdür (örn. yok bol-, baz kıl-).

Emir Kipi Çekimi — Orhun Türkçesinde her şahıs için farklı eklerin kullanıldığı, buyruk ve istek bildiren özel fiil çekim kategorisidir (örn. eşid, bar-zun, yorı-lım).