Ünite 3: Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Çeviri — Araştır & Paylaş

Can Yücel’in çevirileri, onun öz kültürüyle besleyerek geliştirdiği metinlerden oluştuğu için bunların genişletilmiş (yeniden inşa edilmiş) çeviriler olarak adlandırılması daha doğrudur. Bu bağlamda Yücel’in Hamlet çevirisi göz önünde bulundurulabilir.

18. yüzyılın sonlarında devrin reisülküttabı Müvazene-i Politike adlı layihasında Voltaire’i zındık olarak nitelendirir. Ancak çevirilerle birlikte gelişen kültürel bakış açısı ile Voltaire, Münif Paşa gibi önemli kültür adamlarının çevirdiği temel Batılı yazarlardan biri olmuştur.

Tanzimat Dönemi birinci kuşak sanatçılarının çevirdikleri eserlerin etkisiyle ya da okudukları Batılı eserlerin etkisinde ürün ortaya koydukları görülür. Örneğin; Ziya Paşa’nın Rousseau’nun İtiraflar’ını model olarak alır ve Defter-i Âmal adıyla çocukluk anılarını yazar. Ahmet Midhat ise Alexandre Dumas’nın Monte Cristo adlı eserinden doğan Hasan Mellâh; Phèdre’den “mülhem” Fürs-i Kadimde Bir Facia yahut Siyavuş ve Don Quichotte’tan doğan Çengi isimli piyesini yazmıştır. Bütün bu örnekler, Tanzimat dönemi birinci kuşak sanatçılarının çevirdikleri eserlerden ya da okudukları Batılı eserlerden etkilendiklerini ve bunlar doğrultusunda ürün ortaya koyduklarını gösterir.

Tanzimat Dönemi ikinci kuşak edebiyatçılarının romantizmle kurdukları ilişkide çeviriler önemli bir rol oynamaktadır. Bernardin de Saint Pierre’in Paul et Virginie; Chateaubriand’ın Atala gibi eserlerinin çevirileri Türk edebiyatında romantizmin gelişmesinde etkili olmuştur. Aynı şekilde Hugo ve Lamartine çevirileri de romantizm akımının dönem içinde yaygınlık kazanmasında etkili olmuştur. Öte yandan Beşir Fuad hem yaptığı çevirilerle hem de yazdığı kitap ve makalelerle natüralizmi Türk okuruna tanıtır.