RomanAvrupa kökenli, Batı modernitesinin taşıyıcısı olan, bireyin iç dünyasını ve toplumsal ilişkilerini geniş bir kurgu içinde işleyen modern anlatı türüdür. Örnek olarak Gustave Flaubert'in 'Madame Bovary' romanı gösterilebilir.
Pikaresk RomanAvare, gezgin ve serseri anlamına gelen 'picaro' tipinin maceralarını gerçekçi bir dille anlatan, modern romanın çıraklık dönemini yansıtan İspanyol kökenli alt türdür. Örnek olarak 'Lazarillo de Tormes'in Hayatı' gösterilebilir.
Saray Romanı (Le Roman Courtois)Orta Çağ'ın ikinci evresinde feodal aristokrasi içinde doğan, şövalyenin soylu kadına duyduğu platonik aşkı ve maceraları mistik değerlerle anlatan anlatılardır. Örnek olarak 'Sir Gawain ve Yeşil Şövalye' verilebilir.
ModerniteRönesans'la başlayıp XVIII. yüzyıl Aydınlanma felsefesiyle çerçevesi çizilen; rasyonalizm, pozitif bilimler, sekülerizm ve burjuva değerleri üzerine kurulan toplumsal ve zihinsel dönüşüm sürecidir.
Diyaloji / Çok SeslilikM. Bakhtin'e ait bir kavram olup, romanda anlatıcının ve farklı kişilerin karşıt seslerinin, ideolojilerinin birbirini bastırmadan eşit düzeyde yer almasıdır. Örnek olarak Fyodor Dostoyevski romanları gösterilebilir.
Fabula / SyuzhetRus Biçimcilerinin ortaya koyduğu bir ayrım olup; 'fabula' olayların kronolojik tarih sırasını (hikâye), 'syuzhet' ise bu içeriğin yazar tarafından sanatsal olarak biçimlendirilmiş sunuş düzenini (söylem) ifade eder.
Dış-Öyküsel Anlatıcı (Heterodiegetik)Kurmacanın içinde bir kişi olarak yer almayan, olayların tamamen dışında bulunan ve genellikle üçüncü tekil kişi ('o') ağzından anlatan anlatıcı türüdür. Örnek olarak Balzac'ın 'Goriot Baba' romanındaki anlatıcı gösterilebilir.
İç-Öyküsel Anlatıcı (Homodiegetik)Anlatıcının aynı zamanda kurmaca dünyasının içinde bir olay kahramanı veya tanık olarak yer aldığı, birinci tekil kişi ('ben') ağzından anlatılan anlatıcı türüdür. Örnek olarak Reşat Nuri'nin 'Çalıkuşu' romanındaki Feride'dir.
Sıfır OdaklayımTanrısal (hákim) bakış açısı olarak da bilinen; anlatıcının kişilerin iç dünyasını, geçmişini, geleceğini ve her yeri her zaman bilen konumda olduğu odaklayım biçimidir. Örnek olarak Tolstoy'un 'Savaş ve Barış' romanı verilebilir.
Yansıtıcı Bilinç (Central Consciousness)Anlatıcının varlığını hissettirmediği, olayları ve dünyayı roman kahramanının zihni ve algı filtresi aracılığıyla aktardığı anlatım konumudur.
AnakroniHikâyenin kronolojik akış sırasının metin içinde geri dönüşler (analepse) veya ileri gidişlerle (prolepse) bozulması durumudur. Örnek olarak modernist romanlardaki zaman kaymaları gösterilebilir.
TipKendi bireysel özellikleri yerine temsil ettiği zümrenin, sınıfın veya soyut bir kavramın (cimrilik, tembellik vb.) ana niteliklerini taşıyan tek yönlü roman kişisidir. Örnek olarak Gonçarov'un 'Oblomov' karakteri verilebilir.
KarakterTipe zıt olarak tek bir kavrama indirgenemeyen, kendine özgü çelişkileri, psikolojik derinliği ve biricikliği olan karmaşık insan temsilidir.
Eyleyen (Actant)A. J. Greimas'ın yapısalcı anlatıbilimde kişileri ne olduklarıyla değil, olay örgüsündeki işlevleriyle (özne, nesne, gönderici vb.) değerlendirdiği kavramdır.
İç ÇözümlemeRoman kahramanının aklından geçenlerin üçüncü tekil kişi anlatıcı tarafından doğrudan, dolaylı veya serbest dolaylı anlatım kipinde aktarılması tekniğidir. Örnek olarak Flaubert'in 'Madame Bovary'sindeki bilinç aktarımları verilebilir.
İç KonuşmaRoman kişisinin aklından geçenlerin, anlatıcının aracılığı ve mantıksal düzenlemesi olmaksızın, doğrudan kendi spordan iç ses akışıyla verilmesi tekniğidir.
Bilinç AkışıBireyin zihinsel faaliyetlerini, serbest çağrışımların yönlendirdiği düzensiz ama kesintisiz akışla, mantıksal bağları kırarak dolaysız yansıtma tekniğidir. Örnek olarak James Joyce'un 'Ulysses' romanı verilebilir.
Metinler Arasılık (Intertextuality)Julia Kristeva'nın kavramsallaştırdığı; her metnin önceki metinlerin alıntılar mozaiği olduğu ve yazarın farklı metinleri bilinçli bir biçimde kendi metninde harmanlaması yöntemidir.
ParodiBir metnin biçimini veya konusunu alay etme, gülünç kılma ya da yeni bir anlam bağlamında dönüştürme amacıyla model alarak yeniden yazılmasıdır. Örnek olarak Cervantes'in 'Don Kişot'unun şövalye romanlarıyla alay etmesi verilebilir.
PastişBir sanatçının bütün eserini veya üslubunu bilinçli olarak taklit ederek ona benzer bir metin üretme tekniğidir.
KolajFarklı türlerdeki metin parçalarının (gazete haberi, ilan, reklam, şiir vb.) kurmaca metin içine kesilip yapıştırılarak çoğul anlamlar yaratılması tekniğidir.
Üstkurmaca (Metafiction)Romanın yazılış sürecini, kurmaca ile gerçeklik ilişkisini metnin ana konusu hâline getiren ve okura metnin bir kurgu olduğunu hatırlatan postmodern tekniktir. Örnek olarak Orhan Pamuk'un 'Kara Kitap'ı gösterilebilir.
BildungsromanRoman kahramanının çocukluktan yetişkinliğe geçişini, ruhsal, zihinsel ve toplumsal gelişim sürecini konu edinen eğitim romanı türüdür. Örnek olarak Goethe'nin 'Wilhelm Meister'in Çıraklık Yılları' verilebilir.
SimülasyonJean Baudrillard'ın kuramına göre, kitle iletişim araçlarıyla gerçeğin sanal biçimde yeniden üretilmesi ve postmodern çağda gerçekliğin yerini imajların alması durumudur.
