Ergonomi kelimesi ilk kez 1857 yılında Polonyalı bilim insanı Wojciech Jastrzebowski tarafından bir Polonya gazetesinde yayımlanan makalede kullanılmıştır. Ancak kümülatif travma bozuklukları ile kötü duruş ve tekrarlı hareketler arasındaki ilişkiyi çok daha erken dönemde, 18. yüzyılda Bernardino Ramazzini tespit etmiştir. 20. yüzyıla gelindiğinde ise işin bilimsel analizi ve insan faktörüne deneysel yaklaşımlar getiren F. W. Taylor, ergonomi tarihinin en önemli figürlerinden biri olmuştur. Taylor, sosyal psikoloji ve ergonomi disiplinlerine 'iş hevesi konusuna ücret yaklaşımı' prensibini kazandırmıştır. 1910'lu yıllarda ergonomiye öncülük eden iki büyük metodolojik gelişme yaşanmıştır. Bunlardan ilki, mühendis Frank Gilbreth ile psikolog eşi Lillian Gilbreth'in geliştirdiği 'İş ve Zaman Etüdü' çalışmalarıdır. İkincisi ise C.G. Douglas tarafından işbaşında harcanan enerjiyi ölçmek amacıyla geliştirilen 'Oksijen Tüketimi' metodudur. II. Dünya Savaşı sırasında ise ABD'de askeri teçhizatların ve karmaşık savaş makinelerinin kontrol panellerinin tasarımı, insan yeteneklerini zorlayacak seviyeye ulaştığı için deneysel psikologlar ve mühendisler ortak çalışmaya başlamış, bu da ergonominin pratik ve multidisipliner bir bilim dalı olarak yaygınlaşmasını sağlamıştır. 1949 yılında K.F.H. Murrell liderliğindeki araştırmacılar tarafından Yunanca 'ergon' (iş, çalışma) ve 'nomos' (yasa, kural) kelimeleri birleştirilerek 'Ergonomi' terimi resmen tanımlanmış ve İngiltere'de Ergonomi Araştırma Derneği kurulmuştur. Günümüzde Uluslararası Ergonomi Derneği (IEA) ergonomiyi, insanlar ve sistemin diğer unsurları arasındaki etkileşimi inceleyen bilimsel bir disiplin olarak tanımlamaktadır. Ergonomi, insan refahını ve genel sistem performansını optimize etmek amacıyla teori, ilkeler, veriler ve tasarım yöntemleri sunar. Shackel'a göre ergonomi; 1950'lerde askeri, 1960'larda endüstriyel, 1970'lerde tüketici, 1980'lerde bilgisayar/yazılım, 1990'larda bilişsel/örgütsel ve 2000'lerde küresel iletişim ile eko-ergonomi odaklı on yıllardan geçerek gelişimini sürdürmüştür. Ergonomi, insan ile iş arasındaki uyumu en üst düzeye çıkarmayı hedefleyen multidisipliner bir bilim dalıdır ve dört ana uzmanlık alanına ayrılır. Bunlardan ilki olan Bilişsel Ergonomi (mühendislik psikolojisi), işin bilgi işlem gereksinimleri ve insan zihni arasındaki ilişkiyi inceler. Göstergelerin, uyarı sinyallerinin, kontrol butonlarının, direksiyonların ve yazılımların tasarımı bu alanın kapsamındadır. Amacı, operatörün bilgi işleme sürecindeki hataları ve zihinsel iş yükünü en aza indirgemektir. İkinci alan olan Antropometri, insan vücudunun boyutlarının ölçülmesi ve bu verilerin istatistiksel olarak karakterize edilmesiyle ilgilenir. Üçüncü alan olan İş Fizyolojisi; kardiyovasküler sistem, akciğerler ve iskelet kaslarının iş esnasındaki metabolik taleplere verdiği yanıtları inceler. İş fizyolojisinin temel amacı, işçi kapasitesini aşan aşırı enerji harcamalarından kaynaklanan tüm vücut ve lokal yorgunlukların önüne geçmektir. Dördüncü alan olan Biyomekanik ise kas-iskelet sistemi aracılığıyla vücuda aktarılan kuvvetleri ve bu kuvvetlerin dokularda yol açtığı deformasyonları inceler. Biyomekanik, özellikle kronik ve kümülatif yaralanmalara yol açan içsel (tendon gerilimleri gibi) ve dışsal (titreşimli alet kullanımı gibi) stres faktörlerini analiz eder. Bu dört disiplinin ortak çalışması, işyerinde ergonomik risklerin doğru şekilde analiz edilmesini ve mesleki kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarının önlenmesini sağlar. Antropometri, iş istasyonlarının, makinelerin, el aletlerinin ve kişisel koruyucu donanımların çalışan nüfusun fiziksel boyutlarına uyarlanmasını sağlayan temel disiplindir. Çalışan nüfusun vücut boyutlarındaki büyük varyasyonlar nedeniyle antropometrik tasarımlar istatistiksel yöntemlere (ortalama ve standart sapma değerlerine) dayanır. Tasarım sürecinde, kullanıcı kitlesinin vücut boyutlarını temsil eden persantil (yüzdelik) değerleri kullanılır. Antropometrik tasarımlarda üç temel ilke uygulanır. Birincisi 'Uç Değerlere Göre Tasarım' ilkesidir. Bu ilke genellikle %5 ve %95 persantil aralığındaki nüfusu kapsar. Örneğin, bir asansör kapısının yüksekliği veya bir hacim tasarımı en uzun boylu insanları (%95 persantil) kapsayacak şekilde tasarlanırken, kontrol düğmelerine uzanma mesafesi en kısa boylu insanlara (%5 persantil) göre tasarlanır. İkinci ilke 'Ayarlanabilir Aralıklara Göre Tasarım'dır. Otomobil koltuklarının ileri-geri veya ofis sandalyelerinin aşağı-yukarı ayarlanabilmesi bu ilkeye örnektir ve %5 ile %95 persantil arasındaki tüm kullanıcıların kendilerine en uygun ayarı yapabilmesini amaçlar. Üçüncü ilke ise 'Ortalama Değerlere Göre Tasarım'dır. Bu ilke, ayarlanabilirliğin teknik veya ekonomik olarak mümkün olmadığı durumlarda kullanılır. Ancak ortalama değerlere göre yapılan tasarımlar, uç değerlerdeki kullanıcılar için uygun olmayabilir ve genellikle kazak, çorap, eldiven gibi esnek tüketim malzemelerinin tasarımında tercih edilir. Antropometrik ölçümler statik (sabit duruşlarda yapılan ölçümler) ve dinamik (belirli bir fiziksel hareket veya iş aktivitesi esnasında yapılan ölçümler) olmak üzere ikiye ayrılır. İşe bağlı mesleki kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları (MKİH), işin fiziksel talepleri ile çalışanın kapasitesi arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan, aniden ortaya çıkan bir kazaya bağlı olmayan, zamanla biriken kümülatif hasarlardır. MKİH'lerin patogenezi hem mekanik hem de fizyolojik süreçleri içerir. Bu rahatsızlıkların gelişmesi haftalar, aylar veya yıllar alabilir; aynı şekilde iyileşme süreçleri de çok uzun zaman gerektirir ve ağır vakalarda tam iyileşme sağlanamayabilir. Semptomları genellikle nonspesifiktir ve çalışanlar tarafından başlangıçta önemsenmediği için genellikle geç rapor edilirler. MKİH oluşumunda rol oynayan risk etkenleri iş ile ilgili ve bireysel risk etkenleri olarak ikiye ayrılır. İş ile ilgili risk etkenleri kendi içinde fiziksel/ergonomik ve psikososyal etkenler olarak sınıflandırılır. Fiziksel etkenler arasında tekrarlamalı hareketler, zorlamalı hareketler, belin ve vücudun kötü/yanlış pozisyonlarda kullanımı (örneğin dizleri bükmeden öne eğilerek yük kaldırmak), uzun süreli statik duruşlar ve titreşim yer alır. Psikososyal etkenler ise iş memnuniyetsizliği, monoton iş, zaman baskısı, yetersiz yönetici/iş arkadaşı desteği ve yetersiz dinlenme molalarıdır. Bireysel risk etkenleri arasında yaş, cinsiyet (kadın cinsiyeti), kondisyon yetersizliği, sigara kullanımı, aşırı kilo, romatizmal ve metabolik hastalıklar ile el bileği boyutu/şekli yer alır. MKİH'leri kontrol etmek ve önlemek amacıyla işletmelerde proaktif bir ergonomi programı uygulanmalıdır. Bu süreç; çalışan sağlığının gözetimini, yeni vakaların tedavisini, işyeri risk analizlerini, yeni işlerin proaktif tasarımını, güçlü yönetim taahhüdünü, çalışanların eğitimini ve sürece aktif katılımlarını içerir. İşyerlerindeki ergonomik risklerin ve çalışanların maruziyet düzeylerinin belirlenmesi amacıyla kullanılan yöntemler üç ana grupta toplanır: Kişisel Anket Yöntemleri, Sistematik Gözlemlere Dayalı Yöntemler ve Direkt Ölçüm Yöntemleri. Kişisel Anket Yöntemleri; Standardize Edilmiş İskandinav KİS Anketi (NMQ), Cornell Kas İskelet Sistemi Rahatsızlığı Taraması ve Vücut Rahatsızlık Haritası gibi öznel değerlendirme araçlarını içerir. Bu yöntemlerin avantajı düşük maliyetli olmaları ve geniş kitlelere uygulanabilmeleridir; dezavantajı ise öznel olmaları ve mutlak risk ölçümünde yetersiz kalmalarıdır. Sistematik Gözlemlere Dayalı Yöntemler, iş esnasındaki duruşların ve hareketlerin gözlemci tarafından kaydedilip puanlanmasına dayanır. Bu yöntemler kendi içinde 'Basit Gözleme Dayalı' (RULA, REBA, NIOSH Kaldırma Eşitliği, OWAS, Snook Tabloları vb.) ve 'Gelişmiş Gözleme Dayalı' (3D Match, Jack Model, RAMSIS, Ergo-Man gibi bilgisayar destekli dijital insan modelleri) olarak ikiye ayrılır. Gözlem yöntemleri, çalışanla fiziksel temas gerektirmeden işyerinde kolayca uygulanabildiği için anketler ile direkt ölçümler arasında dengeleyici bir rol oynar. Direkt Ölçüm Yöntemleri ise elektromiyografi (EMG), gonyometre (açıölçer), biyomekanik analiz cihazları ve optik hareket yakalama sistemleri gibi donanımları kullanarak kas faaliyetleri, eklem açıları ve uygulanan kuvvetler hakkında doğrudan, objektif ve kesin veriler sağlar. Direkt ölçümler en yüksek geçerlilik ve güvenilirliğe sahip yöntemlerdir; ancak yüksek ekipman maliyeti, uzman personel gereksinimi ve çalışanın vücuduna sensörler takılmasını gerektirmesi nedeniyle büyük popülasyonlarda uygulanması zordur. REBA (Rapid Entire Body Assessment) yöntemi, Hignett ve McAtamney tarafından geliştirilmiştir. Özellikle statik, dinamik, kararsız veya hızlı değişen tüm vücut duruşlarının analizi için tasarlanmıştır. Sağlık sektörü ve hizmet sektöründeki gibi değişken işler için idealdir. REBA analizinde vücut iki gruba ayrılır: Grup A (boyun, gövde, bacak) ve Grup B (üst kol, alt kol, el bileği). Bu gruplardan elde edilen duruş puanlarına yük/kuvvet skoru ve kavrama skoru eklenerek nihai REBA skoru (1-15 arası) elde edilir. 11-15 arası skorlar 'Çok Yüksek' risk seviyesini gösterir ve hemen müdahale gerektirir. RULA (Rapid Upper Limb Assessment) yöntemi ise McAtamney ve Corlett tarafından 1993 yılında geliştirilmiştir. Özellikle masa başı işler, montaj hatları gibi oturarak yapılan ve üst ekstremiteye (boyun, omuz, kol, el bileği) yoğun yük getiren işlerin analizi için uygundur. RULA analizinde de vücut bölgeleri puanlanır, kas aktivitesi ve kuvvet çarpanları eklenerek 1 ile 7 arasında değişen nihai bir RULA skoru hesaplanır. RULA değerlendirmesinde elde edilen nihai puanın yorumlanması şu şekildedir: 1-2 puan kabul edilebilir duruşu; 3-4 puan ileri araştırma ve olası değişiklik ihtiyacını; 5-6 puan yakın zamanda değişiklik yapılması gerektiğini; 7 ve üzeri puan ise iş istasyonunda derhal ve acilen ergonomik değişiklikler yapılması gerektiğini gösterir. Her iki yöntem de pahalı ekipman gerektirmeden, tek sayfalık formlar üzerinden hızlı ve güvenilir sonuçlar üretmek üzere tasarlanmıştır. NIOSH Kaldırma Eşitliği, çalışanları ağır yük kaldırmanın neden olduğu bel yaralanmalarından ve omurga hasarlarından korumak amacıyla ABD Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü tarafından geliştirilmiştir. Bu eşitliğin temel amacı, çalışan kadınların en az %75'ini, erkeklerin ise en az %99'unu koruyacak Tavsiye Edilen Ağırlık Sınırını (TAS / RWL) hesaplamaktır. Eşitlik, ideal koşullarda kaldırılabilecek maksimum yük sınırını (Yük Sabiti - LC) temel alır ve bu değer 23 kg olarak kabul edilir. Tavsiye Edilen Ağırlık Sınırı (TAS), 7 farklı görev değişkeninin ölçülmesi ve bunlara karşılık gelen çarpanların çarpılmasıyla hesaplanır: TAS = LC (23 kg) x HM (Yatay Çarpan) x VM (Dikey Çarpan) x DM (Mesafe Çarpan) x AM (Asimetri Çarpan) x FM (Frekans Çarpan) x CM (Kavrama Çarpanı). Eşitlikte yer alan yatay çarpan (HM), yükün vücut merkezine olan uzaklığı arttıkça küçülür; eğer yatay mesafe 63 cm'yi aşarsa çarpan sıfır olur ve TAS değeri de sıfırlanır. Benzer şekilde, dikey yerleşim (VM) 175 cm'nin üzerine çıktığında dikey çarpan sıfır değerini alır. NIOSH Kaldırma Eşitliği her çalışma koşulunda kullanılamaz. Tek elle kaldırma yapılan durumlarda, 8 saati aşan vardiyalarda, oturarak veya diz çökmüş pozisyonda çalışırken, dar alanlarda, dengesiz/akışkan yüklerin kaldırılmasında, itme-çekme işlerinde, el arabası veya kürekle çalışırken, yüksek hızlı hareketlerde (75 cm/sn'den hızlı) ve aşırı sıcak/soğuk ortamlarda bu eşitlik geçerli değildir. Kaldırma İndeksi (Kİ), kaldırılan gerçek ağırlığın TAS değerine bölünmesiyle bulunur. Kİ değerinin 1.0'ın altında olması güvenli kabul edilirken, 1.0 ile 3.0 arası riskli ve tasarım değişikliği gerektiren durumu, 3.0'ın üzeri ise acil müdahale gerektiren çok tehlikeli durumu ifade eder.