Ünite 5: Ekonomik İstikrar ve Maliye Politikasının Etkinliği — Önemli Kavramlar

Otonom harcamalarda (kamu harcamaları, yatırımlar vb.) meydana gelen bir birimlik değişimin, millî gelir üzerinde kendisinden daha yüksek miktarda bir değişim yaratması sürecini ve bu oranı gösteren katsayıdır. Örneğin, çarpan katsayısı 5 ise, 100 birimlik bir kamu harcaması artışı millî geliri 500 birim artırır.

Kullanılabilir gelirde meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarının tüketim harcamalarına ayrılacağını gösteren, 0 ile 1 arasında değere sahip katsayıdır. Örneğin, marjinal tüketim eğilimi 0.80 olan bir birey, gelirindeki 100 liralık artışın 80 lirasını tüketime harcar.

Gelir düzeyinden bağımsız olarak, bireylerin yaşamlarını sürdürebilmek için yapmak zorunda oldukları asgari tüketim harcaması düzeyidir. Gelir sıfır olsa dahi bu tüketim harcaması borçlanma veya geçmiş tasarruflar kullanılarak gerçekleştirilir.

Devletin karşılığında herhangi bir mal veya hizmet satın almadan, hane halklarına veya firmalara sosyal yardım, emekli maaşı veya sübvansiyon gibi adlarla yaptığı tek taraflı ödemelerdir. Bu ödemeler doğrudan toplam talebe katılmaz, öncelikle kullanılabilir geliri artırır.

Mükelleflerin gelir düzeyinden bağımsız olarak, herkesten sabit veya maktu bir miktarda alınan vergi türüdür. Keynesyen modelin en basit versiyonunda vergilerin bu şekilde alındığı varsayılır.

Elde edilen millî gelir üzerinden devletin yasal olarak aldığı vergi yüzdesidir. Bu vergi türü yürürlükte olduğunda, millî gelir arttıkça devletin topladığı vergi miktarı da otomatik olarak artar ve çarpanın değerini düşürür.

Kamu harcamaları ile vergi gelirlerinin aynı miktarda artırılması durumunda, bütçe dengesi bozulmadan millî gelirde meydana gelecek değişimi gösteren katsayıdır. Basit modelde bu çarpanın değeri 1'e eşittir.

Denk bütçe politikasının ekonomi üzerinde tarafsız değil, genişletici bir etki yaratacağını ve millî geliri tam olarak kamu harcamalarındaki artış miktarı kadar artıracağını kanıtlayan iktisadi teoridir.

Devletin kamu harcamalarını artırmak amacıyla borçlanması veya harcama yapması sonucunda faiz oranlarının yükselmesi ve bu durumun özel sektör yatırım ve tüketim harcamalarını azaltması olgusudur.

Millî gelire devletten alınan transfer ödemeleri eklendikten ve devlete ödenen vergiler düşüldükten sonra hane halklarının elinde kalan, tüketime veya tasarrufa elverişli net gelir miktarıdır.

Ekonomideki bir dengenin, dışsal bir değişken değiştikten sonra ulaştığı yeni denge noktası ile zaman boyutu hesaba katılmaksızın karşılaştırılması yöntemidir. Keynesyen çarpan analizi bu yönteme dayanır.