İnfografik
← Ünite 9
Eğitim Bilimine Giriş

Ünite 9: 9. Ünite - Türk Eğitim Sisteminin Yapısı ve İşleyişi

1997 Yılı ve Kesintisiz Eğitim
1997 yılında çıkarılan 4306 sayılı Yasa ile Türkiye'de zorunlu eğitim sekiz yıla çıkarılmış, ilköğretim 6-14 yaş grubundaki tüm çocuklar için kesintisiz, zorunlu ve devlet okullarında parasız hale getirilmiştir.
2005-2006 Okulöncesi İstatistikleri
2005-2006 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelinde 17.634 okulöncesi eğitim kurumunda toplam 549.604 çocuk eğitim görmüş ve bu kurumlarda 22.789 öğretmen görev yapmıştır.
2005-2006 İlköğretim Verileri
2005-2006 eğitim-öğretim yılında 34.990 ilköğretim kurumunda toplam 10.512.356 öğrenci öğrenim görmüş, bu okullarda görev yapan öğretmen sayısı ise 392.481 olarak kayıtlara geçmiştir.
2005-2006 Ortaöğretim Dağılımı
7.443 ortaöğretim kurumunda 3.213.605 öğrenci eğitim görmüştür. Bu öğrencilerin 2.037.490'ı genel liselerde, 1.176.115'i ise mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında bulunmuştur.

Anahtar Kavramlar

SistemBirbirine bağımlı ve karşılıklı etkileşimde bulunan birtakım alt parçalardan oluşan, aynı zamanda daha büyük sistemlerin parçası olarak işlevde bulunan bütündür. Örneğin, eğitim sistemi devlet sisteminin bir parçası olarak çalışır.
Alt SistemSistem adı verilen bütünü oluşturan ve her birinin kendine özgü işleyiş özelliği bulunan daha küçük parçalardır. Okul yönetimi içerisindeki birimler, bölümler ve sınıflar okulun alt sistemlerini oluşturur.
Üst SistemHerhangi bir sistemin bağlı olduğu ve onun sınırlarını, amaçlarını etkileyen daha büyük sistem ya da çevredir. Örneğin, bir okulun üst sistemi il, ilçe ve merkez örgütleridir.
ÖrgütOrtak bir amacı gerçekleştirmek için güç birliği yapan insanların, çevrelerinden aldıkları girdileri işleyerek çıktılara dönüştürdükleri toplumsal yapılardır. Okullar ve aileler bu yapılara en önemli örneklerdir.
MevzuatBir ülkede yürürlükte olan yasa, tüzük, yönetmelik, genelge ve diğer yazılı hukuk kurallarının tümünü kapsayan yasal dayanaklar bütünüdür. Türk eğitim sistemi bu kurallara göre şekillenir.
AnayasaDevletin yapısını, organlarını, hükümet biçimini ve vatandaşların temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen, hiyerarşik olarak en üstte yer alan en soyut hukuksal metindir. Eğitim hakkı T.C. Anayasası'nın 42. maddesinde düzenlenmiştir.
Yasa (Kanun)Yasama organı tarafından anayasaya uygun olarak yapılan, genellik, süreklilik ve soyutluk özellikleri taşıyan uyulması zorunlu yazılı hukuk kurallarıdır. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Yasası buna bir örnektir.
YönetmelikBaşbakanlık, bakanlıklar ya da kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren yasaların uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları yazılı kurallardır. İlköğretim Kurumları Yönetmeliği buna örnektir.
GenelgeBir kuruluşun geneli ya da büyük çoğunluğunu ilgilendiren, üst makamlarca alt makamlara gönderilen buyruk, talimat ve duyurulardır. Tebliğler Dergisi'nde yayımlanarak personele duyurulur.
Örgün EğitimBelirli yaş grubundaki ve aynı düzeydeki bireylere, amaca göre hazırlanmış programlarla okul çatısı altında yapılan düzenli ve kademeli eğitimdir. Okulöncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretimi kapsar.
Yaygın EğitimÖrgün eğitim sistemine hiç girmemiş ya da herhangi bir kademesinden ayrılmış bireylere ilgi ve gereksinim duydukları alanlarda okul dışında düzenlenen eğitim etkinlikleridir. Halk eğitimi ve çıraklık eğitimi bu kapsamdadır.
YöneltmeBireylerin eğitimleri süresince ilgi, yeti ve yetenekleri doğrultusunda uygun programlara ya da okullara yönlendirilmesini esas alan milli eğitim temel ilkesidir. İlköğretimin son sınıfında rehberlik yoluyla başlar.
Fırsat ve Olanak EşitliğiEğitimde kadın ve erkek herkese eşit imkanlar sunulmasını, maddi durumu yetersiz başarılı öğrencilere burs ve parasız yatılılık gibi destekler sağlanmasını öngören temel ilkedir.
Merkez ÖrgütüMilli Eğitim Bakanlığı'nın Ankara'da bulunan, bakanlık makamı, ana hizmet birimleri, danışma-denetim birimleri ve yardımcı birimlerden oluşan politika yapıcı ve yönetici ana merkezidir.
Taşra ÖrgütüMilli Eğitim Bakanlığı'nın merkez dışındaki 81 il ve 924 ilçede eğitim-öğretim hizmetlerini yürütmek üzere yapılandırılmış il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinden oluşan teşkilatıdır.
Yurt Dışı ÖrgütüTürk milli kültürünün dış ülkelerde korunması, tanıtılması ve yaygınlaştırılması amacıyla 21 ülkede kurulan 20 eğitim müşavirliği ve 18 eğitim ataşeliğinden oluşan teşkilattır.
Talim ve Terbiye KuruluMilli Eğitim Bakanlığı'nda doğrudan bakana bağlı olarak çalışan, eğitim programlarını, ders kitaplarını inceleyen, karar ve danışma niteliği taşıyan en üst düzey kuruldur.

Diğer Önemli Bilgiler

2005-2006 Özel Eğitim Durumu

2005-2006 eğitim-öğretim yılında Türkiye'de faaliyet gösteren 495 özel eğitim okulunda toplam 25.238 engelli veya özel gereksinimli öğrenciye 4.904 öğretmen tarafından eğitim verilmiştir.

2005-2006 Özel Öğretim Kurumları

625 sayılı Yasa kapsamında açılan 10.766 özel öğretim kurumunda (özel okullar, dershaneler, kurslar) 2.429.893 öğrenci eğitim almış ve bu kurumlarda 95.609 öğretmen görev yapmıştır.

2005-2006 Yükseköğretim ve AÖF

Türkiye'de 53 devlet ve 26 vakıf üniversitesinde toplam 2.073.428 öğrenci öğrenim görmüştür. Bu öğrencilerin 695.591'ini Açıköğretim Fakültesi (AÖF) öğrencileri oluşturmuştur.

Yurt Dışı Temsilcilik Sayıları

Milli Eğitim Bakanlığı, Türk kültürünü korumak ve eğitim gelişmelerini izlemek amacıyla yurt dışında 21 ülkede 38 temsilcilik (20 eğitim müşavirliği ve 18 eğitim ataşeliği) kurmuştur.

Yatılı ve Taşımalı Eğitim Çözümleri

Nüfusun az ve dağınık olduğu kırsal bölgelerde çocukların eğitime erişimi için Yatılı İlköğretim Bölge Okulları (YİBO) ve Pansiyonlu İlköğretim Bölge Okulları (PİO) kurulmuş olup giderleri devletçe karşılanır.

Tebliğler Dergisi Yükümlülüğü

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkarılan yasa, tüzük, yönetmelik ve genelgeler bu dergide yayımlanır. Örgütte görevli tüm yönetici ve öğretmenlerin bu dergiyi okuyup imzalaması yasal zorunluluktur.

Milli Eğitim Şûrası

Milli Eğitim Bakanlığı'nın en yüksek danışma kurulu olup, eğitim politikalarını ve sistemdeki reformları tartışmak üzere belirli aralıklarla toplanan sürekli kurullar arasında yer alır.

Anayasa Madde 42 Güvencesi

T.C. Anayasası'nın 42. maddesi kapsamında ilköğretim kız ve erkek tüm vatandaşlar için zorunlu kılınmış, devlet okullarında parasız olduğu ve Türkçe dışında hiçbir dilin eğitim kurumlarında ana dil olarak okutulamayacağı hükme bağlanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sistem ögelerini karıştırmayın: Girdi, dönüşüm süreci, çıktı, dönüt ve çevre olmak üzere beş temel ögeyi mutlaka sırasıyla bilin.
  • Anayasa maddelerine dikkat edin: Eğitim hakkını düzenleyen Madde 42 ile eşitliği düzenleyen Madde 10 sınavda doğrudan eşleştirme sorusu olarak gelebilir.
  • Yöneltme ilkesinin başlangıcını unutmayın: Yöneltme ilköğretimde başlar ve ortaöğretimde devam eder; sadece lisede başladığı yönündeki şıklar yanıltıcıdır.
  • Merkez örgütü birim ayrımını iyi yapın: Talim ve Terbiye Kurulu'nun doğrudan bakana bağlı bir karar organı olduğunu, genel müdürlüklerin ise ana hizmet birimi olduğunu unutmayın.
  • Yurt dışı teşkilatı sayılarına odaklanın: 21 ülkede 38 temsilcilik (20 Müşavirlik, 18 Ataşelik) bulunduğu bilgisi doğrudan sayısal soru olarak sorulabilir.
  • Örgün ve yaygın eğitim ayrımını netleştirin: Açık öğretim liseleri ve halk eğitim merkezleri yaygın eğitim; okulöncesi ve yükseköğretim ise örgün eğitim kapsamındadır.