Ünite 7: Harezm-Altın Ordu Türkçesi ve Edebiyatı — Hızlı Bakış
Sınavdan hemen önce göz gezdirmek için sıkıştırılmış özet.
Sınavda Dikkat Et
Harezm Türkçesi eserlerinin ne Karahanlı’nın birebir devamı ne de Çağatayca’nın başlangıcı olduğunu, 'karışık dilli geçiş dönemi eserleri' olduğunu unutmayın.
Mukaddimetü’l-Edeb'in yazarının Zemahşerî, isteyenin ise Harezmşah Atsız olduğunu; en değerli Türkçe söz varlığına sahip nüshanın ise Şuşter nüshası olduğunu karıştırmayın.
Kısasü’l-Enbiyâ'nın Harezm Türkçesiyle yazılan İLK edebi eser olduğunu ve yazarının Rabguzî (Ribât-ı Rabguzî) olduğunu kesinlikle ezberleyin.
Nehcü’l-Ferâdîs'in yazarının Kerderli Mahmud bin Ali olduğunu ve eserin en önemli dil inceleme kaynağının harekeli 'Yeni Cami Nüshası' olduğunu unutmayın.
Hüsrev ü Şîrîn mesnevisinin Altın Ordu sahasının en eski eseri olduğunu ve şair Kutb tarafından Tınıbek Han adına tercüme edildiğini not edin.
Muḥabbet-nâme'nin şairinin Harezmî olduğunu ve eserin bazı bablarının (4, 8 ve 11) Farsça kaleme alındığını sınavda dikkatle okuyun.
Altın Ordu Hanlığı'nın Batu Han tarafından kurulduğunu, Berke Han döneminde İslamiyet'i seçtiğini ve 1502'de yıkıldığını kronolojik olarak iyi kavrayın.
Bilinmesi Gereken Kavramlar
Harezm TürkçesiSaray ŞehriMukaddimetü’l-EdebKısasü’l-EnbiyâNehcü’l-FerâdîsMu’înü’l-MürîdHüsrev ü ŞîrînMuhabbet-nâmeDâsitân-ı Cümcüme (Cümcüme-nâme)Mi’râc-nâmeYarlık ve BitiklerSatır-Altı Kur’an TercümesiRibât-ı RabguzîKerderli Mahmud bin AliYeni Cami NüshasıŞuşter NüshasıBerke Fakih
Önemli Olaylar / Örnekler
Batu Han ve Saray Şehri'nin Kuruluşu (1241)
Berke Han Döneminde İslamiyet'in Kabulü
Zemahşerî ve Mukaddimetü’l-Edeb'in Telifi (1127-1144)
Rabguzî'nin Kısasü’l-Enbiyâ'yı Yazması (1310)
Mu’înü’l-Mürîd'in Yazılış Tarihi ve Nüshası (1313)
Kerderli Mahmud bin Ali ve Nehcü’l-Ferâdîs
Kutb'un Hüsrev ü Şîrîn Tercümesi (1341-1342)
Harezmî'nin Muhabbet-nâme'yi Tamamlaması (1353)
Hüsam Kâtip ve Cümcüme-nâme (1368-1369)
Toktamış Han'ın Lehistan Kralına Yarlığı (1393)
Uluğ Muhammed Han'ın Osmanlı Padişahına Bitiği (1428)
