Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Romanı

Ünite 7: Gelenekçi Romanın Özellikleri ve Gelişimi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Gelenek — Bir toplumda eskiden kalmış olmaları dolayısıyla saygın tutulup kuşaktan kuşağa iletilen, yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar ve alışkanlıklar bütünüdür. Gelenekçi romanlar, bu kalıntıları ve değerleri kurmaca dünyaya taşır.

Gelenekçi Roman — Toplumun kültürel, dinî ve millî değerleriyle barışık olan, bu değerleri yüceltme ve gelecek kuşaklara aktarma amacı güden kurmaca eserlerdir. Örneğin, Tarık Buğra'nın Küçük Ağa romanı bu türe girer.

İlahi Bakış Açısı — Anlatıcının kahramanların zihninden geçenleri, geleceği ve geçmişi her şeyi bildiği bakış açısıdır. Gelenekçi romanlarda genellikle bu hâkim/tanrısal anlatıcı tercih edilir.

Yanlış Batılılaşma — Batı kültürünün sadece dış görünüşünün veya şekilsel unsurlarının alınıp özünün kavranamaması durumudur. Gelenekçi romanlarda bu durum geleneksel değerlerle çatışma unsuru olarak işlenir.

Hidayet Romanları — 12 Eylül sonrasında İslami çevrelerde baskıcı yönetime tepki ve dinî değerlere yönelme ihtiyacıyla hızla çoğalan popüler roman alt türüdür.

Tevhid Akidesi — İslam'da Allah'ın birliği inancıdır. Samiha Ayverdi gibi yazarların romanlarında bencillik ve madde çatışmalarına karşı bir çıkış yolu olarak aradığı temel felsefedir.

Alperen — Hem alp (yiğit, savaşçı) hem eren (derviş, tasavvuf ehli) özelliklerini şahsında birleştiren tipik Türk derviş-savaşçı figürüdür. Tarihî gelenekçi romanlarda sıklıkla işlenir.

Tasavvuf Kültürü — İslam'ın içsel, manevi ve mistik boyutunu ele alan kültür ve düşünce sistemidir. Nazan Bekiroğlu ve İskender Pala gibi yazarların romanlarına soyut bir derinlik katar.

Tarihî Roman — Geçmişteki olayları, dönemleri ve tarihî şahsiyetleri kurgusal bir dünyada yeniden ele alarak okuyucuya tarih bilinci kazandırmayı amaçlayan roman türüdür. Mustafa Necati Sepetçioğlu bu türün öncülerindendir.

Klasik Olay Kurgusu — Olayların serim, düğüm, çözüm halkalarıyla ve genellikle kronolojik bir sıra takip edilerek kurgulandığı geleneksel yapı biçimidir.

Etik Kaygı — Eserin ahlaki bir değer taşıması, topluma doğru yolu göstermesi ve erdemli insan tipini öne çıkarması duyarlılığıdır. Gelenekçi romanlarda etik kaygılar oldukça baskındır.

Kültür Yozlaşması — Bir toplumun öz değerlerinden uzaklaşarak yabancı kültürlerin etkisi altında kalması ve kimlik bunalımı yaşaması durumudur. Sevinç Çokum'un Gülyüzlüm romanında bu tema işlenir.

Menkıbe Dili — Velilerin, evliyaların veya dinî büyüklerin hayatı etrafında oluşan efsanevi ve olağanüstü olayları anlatan anlatım biçimidir. Sadık Yalsızuçanlar bu dili romanlarında kullanır.

Bilinçakışı — Karakterlerin akıllarından geçenleri hiçbir mantıksal süzgeçten geçirmeden, kesintisiz bir akış içinde okuyucuya aktaran modern anlatım tekniğidir.

Tezli Roman — Yazarın belirli bir düşünceyi, ideolojiyi veya tezi savunmak ve kanıtlamak amacıyla kaleme aldığı roman türüdür. İskender Pala'nın divan kültüründen beslenen romanları bu niteliktedir.

Millî Duyarlık — Milletin tarihine, diline, örf ve âdetlerine bağlılık hissi ve bu değerleri yaşatma bilincidir. Gelenekçi romanların en temel besin kaynaklarından biridir.

Popüler Roman — Geniş halk kitlelerinin kolayca okuyup anlayabileceği, sürükleyici olay örgüsüne sahip ve genellikle belirli duyguları öne çıkaran roman türüdür.

Kronolojik Zaman — Olayların oluş sırasına göre, yani geçmişten geleceğe doğru ardışık olarak anlatıldığı zaman dilimidir. Gelenekçi romanlarda genellikle dün-bugün-yarın ekseninde kullanılır.