Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Masalları

Ünite 6: Bağlam ve Koruma Merkezli Masal Kuramları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Bağlam (Context) — Bir halk bilgisi ürününün ortaya çıktığı anı, anlatıcının durumunu, dinleyicileri, mekânı, zamanı ve icra ortamını kapsayan bütüncül koşullardır. Alan Dundes, doku ve metnin bağlamdan bağımsız olarak incelenemeyeceğini savunmuştur.

Doku (Texture) — Bir halk bilimi ürününün (örneğin masalın) dilsel özelliklerini, ses yapısını, kafiyelerini, ritmini ve biçimsel dil özelliklerini ifade eden temel unsurudur. Dundes'e göre metin analizinden önce dokunun çözümlenmesi gerekir.

Metin (Text) — Halk bilimi ürününün somutlaşmış halini, yani derlenen masalın, destanın veya türkülü metnin kendisini ifade eder. Geleneksel metin merkezli kuramlar sadece bu unsur üzerine odaklanmıştır.

Performans Teori (Gösterimci Kuram) — Halk bilimi ürünlerinin sadece metin olarak değil, canlı birer performans ve sanat icrası olarak ele alınması gerektiğini savunan bağlam merkezli yaklaşımdır. Roger Abrahams ve Richard Bauman bu kuramın öncülerindendir.

Eş Metin / Benzer Metin — Öcal Oğuz'un performans teorinin 'her anlatı benzersizdir, varyant yoktur' tezine karşı geliştirdiği, benzer anlatım ortamı ve metin yapısına sahip halk hikâyelerinin karşılaştırmalı incelenmesini öngören terimdir.

İşlevsel Kuram — Masalları sadece motif veya tiplerine göre sınıflandırmak yerine, toplum içinde hangi sosyal, psikolojik veya biyolojik ihtiyacı karşıladığına odaklanan antropolojik kökenli kuramdır. Bronislaw Malinowski ve William Bascom en önemli temsilcileridir.

Maddi Kültür — Bir toplumun ürettiği emek ürünlerini, araç-gereçleri ve somut nesneleri kapsayan kültür katmanıdır. Malinowski, maddi kültürün sosyolojik ve dilsel gerçekliklerden ayrılamayacağını belirtmiştir.

Feminist Masal Kuramı — Masallardaki toplumsal cinsiyet rollerini, kadının ikincil konumunu, evlilik ve kıskançlık gibi sosyal olayları kadın bakış açısıyla çözümleyen eleştirel bir yaklaşımdır. Evrim Ölçer Özünel ve Maria Tatar bu alanda çalışmıştır.

Toplumsal Cinsiyet (Gender) — Biyolojik cinsiyetten farklı olarak, toplum ve kültür tarafından kadın ve erkeklere yüklenen rollerin, davranış kalıplarının ve kamusal/özel alan kullanım biçimlerinin bütünüdür.

Uygulamalı Halk Bilimi — Folklor malzemelerinin arşivlerde saklanmasının ötesine geçerek, toplumsal sorunların çözümünde, ekonomik kalkınmada, turizmde ve günlük yaşamda aktif olarak kullanılması gerektiğini savunan kuramdır.

Fakelore (Sahte Folklor) — Richard Dorson'un, halk kültürü ürünüymüş gibi yazarlar veya popüler kültür tarafından sonradan uydurulan, geleneksel kökeni olmayan materyalleri tanımlamak için türettiği kavramdır (Örn: Paul Bunyan masalları).

Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) — UNESCO'nun 2003 Sözleşmesi'ne göre toplulukların, grupların ve bireylerin doğayla, tarihe etkileşim içinde kuşaktan kuşağa aktardığı sözlü anlatımlar, gösteri sanatları ve ritüellerin bütünüdür.

Yeniden Canlandırma (Revitalization) — Hızlı sanayileşme ve göç nedeniyle unutulmaya yüz tutmuş kültürel miras unsurlarının, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde örgün/yaygın eğitimle topluma yeniden kazandırılması sürecidir.

Kültür Endüstrisi — Kültürel ürünlerin seri üretim yoluyla birer tüketim nesnesine dönüştürüldüğü, sinema, radyo, televizyon ve yayıncılık sektörlerini kapsayan endüstriyel yapıdır.

Folklife (Halkhayatı) — Halk biliminin araştırma sahasını sadece metinlerden ibaret olmayıp, halkın yaşam biçimini, geleneklerini ve tüm maddi/manevi kültürünü kapsayacak şekilde genişleten terimdir.

Kültür Aktarımı — Bir topluma ait bilgi, değer, inanç ve geleneklerin sözlü, yazılı veya örgün eğitim yollarıyla yaşlı kuşaklardan genç kuşaklara aktarılması sürecidir.

Gazi Üniversitesi SOKÜM Müzesi — Türkiye'de uygulamalı halk bilimi çalışmalarının öncülüğünü yapan, Ankara'da ve üniversite yerleşkesinde kurulan, somut olmayan kültürel mirası canlı icralarla yaşatan müze merkezidir.