Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Osmanlı Türkçesi Grameri 2

Ünite 4: Farsça Tamlama ve Birleşik Kelimelerin Türkçe Söz Diziminde Kullanımı — Boşluk Doldurma

Özetten alınan cümlelerde eksik kavramı yaz. 8 soru var.

1 / 80 doğru

Bu tamlamaların Türkçe görevleri ve aldıkları eklerin işlevleri, öncelikle tamlanan unsurun niteliğine göre belirlenir.

Bu tamlamaların Türkçe söz dizimindeki görevleri ve aldıkları eklerin işlevleri, öncelikle tamlanan unsurun niteliğine göre belirlenir.

Örneğin, 'vilâyât-ı muhtelifeye' ifadesinde yönelme hâli eki olan '+ye', sadece 'muhtelif' kelimesini değil, 'vilâyât-ı muhtolife' (çeşitli vilâyetler) sıfat tamlamasının tamamını etkilemektedir.

Aynı şekilde 'hengâm-ı dil-ârâmda' (gönle hoş gelen zamanda) ve 'peymâne-i hâtırı' (gönül kadehini) örneklerinde, sıfat tamlaması olan birinci grup bulunma ekiyle yer tamlayıcısı, isim tamlaması olan ikinci grup ise yükleme ekiyle nesne görevini üstlenmiştir.

Bu tür tamlamalar, Türkçe söz diziminde bir yardımcı fiille (etmek, olmak, eylemek vb.) birleşsin veya birleşmesin, içerdikleri masdarın fiil anlamından dolayı küçük birer fiil grubu (cümlecik) gibi değerlendirilirler.

Farsça birleşik kelimeler, Osmanlı Türkçesinde söz dizimsel işlevleri bakımından birleşik isimler ve birleşik sıfatlar olmak üzere iki ana grupta incelenir.

'ser-asker', 'mihmân-hâne', 'sâhil-sarây' gibi birleşik isimler, tamlamalarda tamlanan (muzâf) veya tamlayan (muzâfunileyh) olarak görev alabilirler.

'padişâh-ı âlem-penâh' tamlamasında 'âlem-penâh' (âlemin sığınağı olan) birleşik sıfatı, kendisinden önce gelen 'padişâh' isminin sıfatıdır.

Özellikle Farsça sıfat-fiil yapılarıyla kurulan birleşik sıfatlar, Türkçe yardımcı fiillerle kolayca yüklemleşirler.