Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Osmanlı Türkçesi Grameri 2

Ünite 4: Farsça Tamlama ve Birleşik Kelimelerin Türkçe Söz Diziminde Kullanımı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

İsim Tamlaması — En az iki ismin izafet kesresiyle birbirine bağlanarak oluşturduğu, bir aidiyet veya sahiplik bildiren kelime grubudur. Örneğin 'peymâne-i hâtır' (gönül kadehi) ifadesinde ilk kelime tamlanan, ikincisi tamlayandır.

Sıfat Tamlaması — Bir ismin nitelik, nicelik veya durum yönünden bir sıfatla tamamlanmasıyla oluşan kelime grubudur. Farsça yapıda sıfat sonda yer alır; 'vilâyât-ı muhtolife' (çeşitli vilâyetler) buna örnektir.

Söz Dizimi — Kelimelerin cümle içinde üstlendikleri görevleri, birbirleriyle olan ilişkilerini ve cümle ögelerinin diziliş kurallarını inceleyen dil bilgisi alanıdır.

Cümle Ögesi — Cümleyi oluşturan ve özne, yüklem, nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı gibi dil bilgisel işlevleri yerine getiren sözcük veya sözcük gruplarıdır.

Birleşik Kelime — Birden fazla kelimenin yeni bir kavramı karşılamak üzere bir araya gelip kalıplaşmasıyla oluşan, tek bir kelime gibi işlem gören sözcüklerdir.

Birleşik Sıfat — İki veya daha fazla kelimenin birleşerek bir ismi nitelemek veya belirtmek üzere oluşturduğu sıfat grubudur; 'pûlâd-beden' (çelik bedenli) gibi.

Yardımcı Fiil — İsim soylu kelimelerin veya birleşik sıfatların üzerine gelerek onları yüklemleştiren ve fiilleştiren 'etmek', 'olmak', 'eylemek' gibi eylemlerdir.

Muzâf — Farsça tamlamalarda ilk sırada yer alan, yani kendisi başka bir kelimeyle tamamlanan, nitelenen veya sahiplenilen ana unsurdur.

Muzâfunileyh — Farsça tamlamalarda ikinci sırada yer alan, tamlayanı oluşturan ve ilk kelimenin anlamını tamamlayan yardımcı unsurdur.

Sıfat-Fiil — Fiil kök veya gövdelerinden türetilerek sıfat görevi üstlenen kelimelerdir; Farsçada emir gövdesi ('bîn' - gören) veya geçmiş zaman gövdesiyle ('nihâde' - koymuş) kurulur.

Lafzî İzafet — Arapça kurallara göre yapılan, genellikle sıfat-fiil veya ism-i fâil türünden kelimelerin harf-i tarif (el-) ile bağlandığı tamlama türüdür.

Geçişli Masdar — Eylem yönünden bir nesneye ihtiyaç duyan, yani 'neyi, kimi' sorularına cevap veren hareket ve oluş bildiren kelimelerdir.

Geçişsiz Masdar — Nesne alamayan, eylemin doğrudan özne üzerinde gerçekleştiğini bildiren ve yer/zarf tamlayıcısı gerektiren hareket bildiren kelimelerdir.