Ünite 4: Farsça Tamlama ve Birleşik Kelimelerin Türkçe Söz Diziminde Kullanımı — Örnekler
myders hazırladı Ders kitabında bu ünite için örnek kutusu yok. Aşağıdaki örnekler ünite içeriğinden hazırlandı; kavramı somut bir durumla açıklamak için.
Bir metinde geçen 'memâlik-i mahrûseye' ifadesini ele alalım. Buradaki yönelme hâli eki olan '+ye', sadece son kelimeye değil, 'korunmuş ülkeler' anlamındaki tamlamanın tamamına aittir. Tıpkı 'büyük evin kapısına' derken yönelme ekinin evin tamamını kapsaması gibi, bu yapı da Türkçe söz diziminde tek bir isim grubu gibi işlem görür.
Masdar Tamlamalarında Öge Tespitimyders hazırladı
'İ‘lân-ı harb etmek' ifadesinde 'etmek' yardımcı fiili 'i‘lân' masdarına bağlanır. Bu yapı geçişli olduğu için 'harb' kelimesi nesne görevini üstlenir ve günümüz Türkçesine 'harbi ilan etmek' şeklinde aktarılır. Bu çözümleme, metindeki uzun cümlelerin ögelerini doğru ayırmamızı sağlar.
Birleşik Sıfatların Niteleme Görevimyders hazırladı
'Pâdişâh-ı âlem-penâh' tamlamasında 'âlem-penâh' birleşik sıfatı, kendisinden önce gelen 'pâdişâh' ismini niteler. 'Âlemin sığınağı olan' anlamındaki bu sıfat, tamlamanın bütününde padişahın sıfatı olarak görev yapar. Bu durum, Türkçedeki 'çelik bedenli asker' ifadesinde olduğu gibi, birleşik yapının ismi nitelemesi kuralına dayanır.
