MelodramDuygusal öğelerin ağırlıkta olduğu, müzik eşliğinde sahnelenen veya olay örgüsü müzikal bir dramatik yapıya sahip olan tiyatro türüdür. Recaizâde Mahmut Ekrem’in Afîfe Anjelik adlı eseri bu türün edebiyatımızdaki ilk örneklerindendir.
Egzotik TiyatroUzak, yabancı ve bilinmeyen ülkelerin yaşam tarzını, doğasını ve kültürel özelliklerini konu edinen tiyatro eserleridir. Abdülhak Hâmit’in Duhter-i Hindû adlı eseri Türk edebiyatına egzotizmi getiren ilk piyestir.
Millî Tiyatro AnlayışıAbdülhak Hâmit’e göre bir tiyatro eserinin Osmanlı tebaasından, İslam ve Osmanlı tarihinden bahsetmesi halinde millî olabileceğini savunan özel bir görüştür. Döneminde kabul görmemiş ve takipçi bulamamıştır.
AlegoriBir olayın, kavramın veya düşüncenin figüratif simgeler ve soyut karakterler aracılığıyla başka bir anlam verecek şekilde sahnelenmesi sanatıdır. Abdülhak Hâmit’in Liberte adlı eseri istibdada karşı hürriyet mücadelesini bu yolla anlatır.
Belagat (Retorik)Sözün güzel, etkileyici ve yerinde söylenmesini, meramın en iyi şekilde ifade edilmesini inceleyen bilim dalıdır. Recaizâde Mahmut Ekrem’in Ta’lîm-i Edebiyat adlı eseri bu alanda geleneksel Arap retoriğini kırarak modern retoriği getirmiştir.
MukaddimeTiyatro eserlerinin veya kitapların başına konulan, yazarın eser hakkında görüşlerini, yazılış amacını ve estetik anlayışını açıkladığı ön söz mahiyetindeki metindir. Abdülhak Hâmit eserlerinde bu yöntemi sıkça kullanmıştır.
HâtimeTiyatro eserlerinin veya kitapların sonunda yer alan son söz mahiyetindeki metindir. Abdülhak Hâmit, Duhter-i Hindû gibi eserlerinin sonuna eklediği hâtimelerde tiyatro hakkındaki görüşlerini dile getirmiştir.
TefrikaBir eserin gazete veya dergi gibi süreli yayınlarda bölüm bölüm, sayı sayı yayımlanmasıdır. Abdülhak Hâmit’in Cünûn-ı Aşk ve Liberte gibi eserleri kitaplaşmadan önce dergilerde tefrika edilmiştir.
İlhan DairesiAbdülhak Hâmit’in İlhanlı tarihi konusunu işleyen ve şahıs kadrosu birbirine bağlı olan beş eserini (İlhan, Turhan, Tayflar Geçidi, Ruhlar, Arzîler) ifade eden tematik dairedir.
Endülüs DairesiAbdülhak Hâmit’in Endülüs (İspanya) Müslüman Arap tarihinden esinlenerek yazdığı Nazife, Tarık, Tezer, İbn Musa ve Abdullahü’s-Sagîr adlı eserlerini kapsayan tematik gruptur.
Antik Çağ DairesiAntik dönemde yaşamış Büyük İskender ve Sardanapal gibi hükümdarların hayatlarından kesitler sunan Eşber ve Sardanapal adlı eserlerin oluşturduğu gruptur.
Masalımsı-Tarih DairesiTarihin bilinmeyen devirlerinde geçen, masallara özgü olağanüstü olayları ve hayali kurguları barındıran Macera-yı Aşk, Nesteren, Zeynep ve Hakan adlı eserlerin grubudur.
Siyasi İçerikli DaireAbdülhak Hâmit’in İngiliz sömürgeciliğini ve güncel siyasi olayları (Midhat Paşa’nın sürgünü, Çanakkale zaferi) işlediği Duhter-i Hindû, Finten ve Liberte gibi eserlerini içeren tasnif koludur.
Geleneğe Bağlı EserlerTanzimat ikinci kuşağı yazarlarının halk hikayeleri, atasözleri, deyimler ve geleneksel tiyatro unsurlarından beslenerek yazdıkları Sabr u Sebat ve İçli Kız gibi ilk dönem eserleridir.
TabiatTanzimat ikinci kuşağı tiyatrolarında olayların geçtiği doğal çevre ve doğa sevgisidir. Recaizâde Mahmut Ekrem’in Afîfe Anjelik ve Atala eserleri Türk tiyatrosunda tabiatın işlenmesine öncülük etmiştir.
