Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Mitoz ve mayoz bölünme süreçlerini; oluşan hücre sayısı, hücrelerin ploidi düzeyi (n veya 2n) ve genetik varyasyon oluşturma kapasiteleri açısından karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
Mitoz sonucunda 2n ploidi düzeyinde, atasal hücreyle tamamen aynı genetik yapıda 2 yeni hücre oluşurken; mayoz sonucunda n ploidi düzeyinde, krossing-over ve bağımsız dağılım nedeniyle genetik açıdan farklı 4 yeni hücre oluşur. Tablonuzda bu temel niceliksel ve niteliksel farkları vurgulamanız beklenmektedir.
Alıştırma 1myders hazırladı
Mitoz ve mayoz bölünme süreçlerini; oluşan hücre sayısı, kromozom sayısı, genetik varyasyon oluşumu ve gerçekleştikleri hücre tipleri açısından karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
Mitoz sonucunda 2n kromozomlu iki özdeş somatik hücre oluşurken, mayozda n kromozomlu dört farklı gamet oluşur. Mayozda krossing-over ve homolog kromozomların rastgele dağılımı varyasyon sağlarken, mitozda genetik yapı korunur.
Alıştırma 2myders hazırladı
Bir sığır popülasyonunda boynuzsuzluk karakterinin genotipini belirlemek amacıyla bir test çaprazlamasını nasıl kurgulayacağınızı ve sonuçları nasıl yorumlayacağınızı açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Baskın fenotipli (boynuzsuz) adayın genotipini belirlemek için onu çekinik homozigot (boynuzlu) bir bireyle çaprazlamalısınız. Eğer doğan yavrular arasında boynuzlu bireyler görülürse adayın heterozigot, tüm yavrular boynuzsuz olursa adayın büyük olasılıkla homozigot baskın olduğu sonucuna varılır.
Alıştırma 2myders hazırladı
Mendel'in bağımsız açılım ilkesini ve bu ilkenin hangi durumlarda geçerliliğini yitirdiğini (genetik uzantıları düşünerek) örneklerle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Bağımsız açılım, farklı karakterlerin allellerinin gametlere bağımsız dağılmasını öngörür. Ancak aynı kromozom üzerinde birbirine yakın konumlanmış bağlı genler varlığında bu ilke geçerliliğini yitirir ve genler birlikte kalıtılma eğilimi gösterir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Eksik baskınlık (inkomplet dominans) ile eş baskınlık (kodominans) kavramları arasındaki farkı, her ikisi için de birer örnek vererek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Eksik baskınlıkta heterozigot birey iki atasal fenotipin arasında ara bir fenotip gösterirken (örneğin kırmızı ve beyaz çiçekten pembe çiçek oluşması), eş baskınlıkta her iki allel de heterozigotta aynı anda ve bağımsızca ifade edilir (örneğin AB kan grubunda hem A hem B antijeninin bulunması).
Alıştırma 3myders hazırladı
Dişi memelilerde iki adet X kromozomu bulunmasına rağmen genetik bilgi miktarının erkeklerle nasıl dengelendiğini Lyon hipotezi çerçevesinde araştırıp açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Dişilerde dozaj kompenzasyonu, embriyonik gelişimin erken evrelerinde her somatik hücrede iki X kromozomundan birinin rastgele inaktive edilerek Barr cisimciğine dönüştürülmesiyle (Lyon hipotezi) sağlanır.
Alıştırma 4myders hazırladı
DNA replikasyonunda görev alan helikaz, primaz, DNA polimeraz III ve DNA ligaz enzimlerinin işlevlerini sırasıyla açıklayarak, kesintili zincirde neden Okazaki fragmanlarının oluştuğunu tartışınız.
Yanıt / ipucu
Helikaz sarmalı açar, primaz RNA primeri sentezler, DNA polimeraz III yeni zinciri 5'-3' yönünde sentezler ve ligaz parçaları birleştirir; DNA polimeraz sadece 5'-3' yönünde sentez yapabildiği için antiparalel uzanan kalıp zincirlerden birinde sentez kesintili (Okazaki fragmanlarıyla) gerçekleşmek zorundadır.
Alıştırma 4myders hazırladı
DNA replikasyonunda görev alan helikaz, primaz, DNA polimeraz III, DNA polimeraz I ve DNA ligaz enzimlerinin işlevlerini sırasıyla açıklayarak kesintili zincir sentezinin nedenini tartışınız.
Yanıt / ipucu
DNA polimeraz III yalnızca 5'->3' yönünde sentez yapabildiği ve zincirler antiparalel olduğu için, replikasyon çatalının gerisinde kalan zincir Okazaki fragmanları halinde kesintili sentezlenir; ligaz ise bu parçaları birleştirir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Prokaryotlardaki lac operonunun çalışmasını, ortamda laktoz bulunması ve bulunmaması senaryoları üzerinden transkripsiyonel kontrol mekanizmasıyla analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Ortamda laktoz yokken baskılayıcı protein operatör bölgesine bağlanarak RNA polimerazın ilerlemesini ve transkripsiyonu engeller; laktoz varlığında ise laktoz baskılayıcıya bağlanarak onun operatörden ayrılmasını sağlar ve operondaki genlerin ifadesi (transkripsiyonu) başlar.
Alıştırma 5myders hazırladı
Prokaryotlardaki lac operonu ile ökaryotlardaki gen ifadesi düzenleme mekanizmalarını karmaşıklık ve kontrol noktaları açısından karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Prokaryotlarda gen ifadesi operonlar aracılığıyla tek bir promotor üzerinden transkripsiyon düzeyinde hızlıca düzenlenirken; ökaryotlarda kromatin yapısı, transkripsiyon faktörleri, alternatif sıplayzing ve RNA interferans gibi çok basamaklı süreçlerle kontrol edilir.
