Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 8-13. Yüzyıllar Türk Edebiyatı

Ünite 5: 12-13. Yüzyıllarda Anadolu’da Kültür ve Edebiyat — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Mutezile — İslam'ın doğuşundan yaklaşık bir asır sonra ortaya çıkmış, İslam dinini akıl ölçü ve kurallarına göre yorumlayan dinî ve felsefî bir hareket olup, ilk dönem Selçuklu sultanlarının tıp ve astronomi gibi akli ilimlere yönelmesinde etkili olmuştur.

İşrakilik — Şehabeddin Sühreverdi tarafından oluşturulan; güneşin doğuşunun eşyayı göstermesi gibi manevi keşif ve sezginin de insana ilham yoluyla bilgi vereceğini savunan felsefi ve tasavvufi bir akımdır.

Vahdet-i Vücud — Evrendeki varlıkların birliğini savunan, ilk defa erken dönem sufilerince dile getirilip İbn Arabî tarafından sistemleştirilerek Anadolu sufiliğinde en etkili felsefi konuma ulaştırılan tasavvufi düşüncedir.

Ahilik — Ahi Evren önderliğinde Anadolu'da gelişen, esnaf ve zanaatkârları ahlaki erdemlerle donatarak hem iyi bir birey hem de huzurlu bir toplum yapısı kurmayı amaçlayan sivil ve mesleki teşkilattır.

Heterodoks — Kabul edilen ortodoks din kurallarına ve Sünni inanç kalıplarına tam olarak uymayan, göçebe Türkmenler arasında varlığını sürdüren aykırı görüş ve düşünceleri ifade eder.

İnşa — Anadolu Selçuklularında sanatlı, süslü düz yazı yazma sanatını ve resmi mektupların kaleme alındığı bürokrasi alanını ifade eden edebi bir terimdir.

Hisâb-ı Hindî — Anadolu Selçukluları döneminde günlük hayatın hesaplamalarında ve maliye teşkilatında kullanılan, ondalık konumsal sayı sistemine dayanan matematiksel yöntemdir.

Dârü’ş-şifâ — Anadolu Selçukluları döneminde hemen her şehir ve kasabada inşa edilen, klinik tıbbın uygulandığı, tedavi yanında tıp eğitiminin de verildiği hastane kurumudur.

Melükü’ş-şuara — Sultanlar tarafından sarayda hami görülen, şiir ve edebi başarılarıyla öne çıkan başşairlere verilen unvandır.

Darü’l-hadis — Anadolu medreseleri arasında Hz. Peygamber’in söz ve fiillerinden ibaret olan hadis ilminin tahsis edildiği özel ihtisas medresesidir.

Darü’l-kurrâ — Kur’ân’ın farklı kıraat ve lehçelerde okunması iletilmesi konusuna tahsis edilerek Anadolu'da kurulan ihtisas eğitim kurumudur.

Maturidilik — İmam Maturidi’nin prensiplerini belirleyip ortaya koyduğu itikadi/kelami ekol olup, Anadolu'daki Türklerin büyük çoğunluğunun benimsediği akılcı mezheptir.

Eş'arilik — Ebü’l-Hasan el-Eş’arî tarafından kurulan; aklın tek başına gerçeğe ulaşamayacağını, kurtuluşun kayıtsız şartsız imana dayanmakla mümkün olduğunu savunan akaid ekolüdür.

Mülemma — Çok dilli kültür ortamının bir sonucu olarak, birden fazla dilin (örneğin Türkçe ve Farsça) dizelerinde karıştırılarak söylendiği ortak edebi şiir türüdür.

Kozmolojilik — İslam kozmolojisini esas alan, Kur’ân’a bağlı olarak evrenin yaratılışını ve nizamını inceleyen, Anadolu'da Mevlana gibi figürlerin de ele aldığı dini-ilmî disiplindir.

Simya — Ucuz metalleri altına dönüştürmeyi amaçlayan, kimyanın batıni tarafını temsil eden ve bu dönemde ayna, boya, kâğıt üretim atölyelerine teknik destek sağlayan uğraştır.

Tavâif-i Mülûk — Anadolu Selçuklu Devleti'nin Kösedağ yenilgisi sonrası zayıflamasıyla uç bölgelerde kurulan bağımsız Türk beyliklerini ifade etmek için kullanılan tarihi tabirdir.