Mutezileİslam'ın doğuşundan yaklaşık bir asır sonra ortaya çıkmış, İslam dinini akıl ölçü ve kurallarına göre yorumlayan dinî ve felsefî bir hareket olup, ilk dönem Selçuklu sultanlarının tıp ve astronomi gibi akli ilimlere yönelmesinde etkili olmuştur.
İşrakilikŞehabeddin Sühreverdi tarafından oluşturulan; güneşin doğuşunun eşyayı göstermesi gibi manevi keşif ve sezginin de insana ilham yoluyla bilgi vereceğini savunan felsefi ve tasavvufi bir akımdır.
Vahdet-i VücudEvrendeki varlıkların birliğini savunan, ilk defa erken dönem sufilerince dile getirilip İbn Arabî tarafından sistemleştirilerek Anadolu sufiliğinde en etkili felsefi konuma ulaştırılan tasavvufi düşüncedir.
AhilikAhi Evren önderliğinde Anadolu'da gelişen, esnaf ve zanaatkârları ahlaki erdemlerle donatarak hem iyi bir birey hem de huzurlu bir toplum yapısı kurmayı amaçlayan sivil ve mesleki teşkilattır.
HeterodoksKabul edilen ortodoks din kurallarına ve Sünni inanç kalıplarına tam olarak uymayan, göçebe Türkmenler arasında varlığını sürdüren aykırı görüş ve düşünceleri ifade eder.
İnşaAnadolu Selçuklularında sanatlı, süslü düz yazı yazma sanatını ve resmi mektupların kaleme alındığı bürokrasi alanını ifade eden edebi bir terimdir.
Hisâb-ı HindîAnadolu Selçukluları döneminde günlük hayatın hesaplamalarında ve maliye teşkilatında kullanılan, ondalık konumsal sayı sistemine dayanan matematiksel yöntemdir.
Dârü’ş-şifâAnadolu Selçukluları döneminde hemen her şehir ve kasabada inşa edilen, klinik tıbbın uygulandığı, tedavi yanında tıp eğitiminin de verildiği hastane kurumudur.
Melükü’ş-şuaraSultanlar tarafından sarayda hami görülen, şiir ve edebi başarılarıyla öne çıkan başşairlere verilen unvandır.
Darü’l-hadisAnadolu medreseleri arasında Hz. Peygamber’in söz ve fiillerinden ibaret olan hadis ilminin tahsis edildiği özel ihtisas medresesidir.
Darü’l-kurrâKur’ân’ın farklı kıraat ve lehçelerde okunması iletilmesi konusuna tahsis edilerek Anadolu'da kurulan ihtisas eğitim kurumudur.
Maturidilikİmam Maturidi’nin prensiplerini belirleyip ortaya koyduğu itikadi/kelami ekol olup, Anadolu'daki Türklerin büyük çoğunluğunun benimsediği akılcı mezheptir.
Eş'arilikEbü’l-Hasan el-Eş’arî tarafından kurulan; aklın tek başına gerçeğe ulaşamayacağını, kurtuluşun kayıtsız şartsız imana dayanmakla mümkün olduğunu savunan akaid ekolüdür.
MülemmaÇok dilli kültür ortamının bir sonucu olarak, birden fazla dilin (örneğin Türkçe ve Farsça) dizelerinde karıştırılarak söylendiği ortak edebi şiir türüdür.
Kozmolojilikİslam kozmolojisini esas alan, Kur’ân’a bağlı olarak evrenin yaratılışını ve nizamını inceleyen, Anadolu'da Mevlana gibi figürlerin de ele aldığı dini-ilmî disiplindir.
SimyaUcuz metalleri altına dönüştürmeyi amaçlayan, kimyanın batıni tarafını temsil eden ve bu dönemde ayna, boya, kâğıt üretim atölyelerine teknik destek sağlayan uğraştır.
Tavâif-i MülûkAnadolu Selçuklu Devleti'nin Kösedağ yenilgisi sonrası zayıflamasıyla uç bölgelerde kurulan bağımsız Türk beyliklerini ifade etmek için kullanılan tarihi tabirdir.
