Ünite 5: Yüklemin Türüne ve Yerine Göre Cümleler — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Sıra Sizde 1
Aşağıdaki cümlelerde geçen birleşik çekimleri inceleyiniz.
Ey Maraşlı Şeyhoğlu, evliyalar adağı!
Bahtına lanet olsun aşmadınsa bu dağı.
(Faruk Nafiz Çamlıbel)
Hasan Usta taşınacakmış, yarın çıraklarınızı yollayın da yardım etsinler.
(Ahmet Rasim, Gülüp Ağladıklarım)
Çalıkuşu, tamamıyla eski Çalıkuşu olmuştu.
(Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu)
Sıra Sizde 2
Aşağıdaki cümlelerde geçen yüklemleri yerlerine göre inceleyiniz.
Yine bir bahar sabahı alıp başını gitmişti. İnceydi, sıskaydı ama hiçbir yorgunluk duymuyordu.
(Tahsin Yücel)
Her birimiz, etrafımızı çeviren sayısız varlıklar arasında yalnız, yapayalnızız Keziban.
(Nurullah Ataç)
Ben buraya senin için gelmedim Feride...
(Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu)
Her yanı allı pullu bayraklarla bezenmiş bir geminin sokağa yanaştığını gördü.
(Füruzan)
Alıştırma 1myders hazırladı
Aşağıdaki metinde geçen isim cümleleri ile fiil cümlelerini yüklemlerinin türüne göre ayırt ederek, isim cümlelerinin kuruluşunda ek-fiilin ve "var-yok" sözcüklerinin oynadığı rolü örneklerle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
İsim cümleleri ek-fiil alarak öznenin durumunu bildirir; fiil cümleleri ise çekimli fiillerle iş, oluş veya hareket aktarır.
Alıştırma 2myders hazırladı
Verilen cümlelerdeki fiillerin çatı özelliklerini (etken, edilgen, dönüşlü, işteş, ettirgen ve olurgan) çatı eklerine dikkat ederek inceleyiniz ve cümledeki özne-nesne ilişkisini tahlil ediniz.
Yanıt / ipucu
Çatı ekleri (-l, -n, -ş, -t, -tir) fiilin geçişlilik derecesini ve öznenin eylemdeki rolünü belirler.
Alıştırma 3myders hazırladı
Metinde yer alan kurallı birleşik fiilleri (tasvir fiilleri) ve yardımcı fiille kurulan birleşik fiilleri yapısal özellikleri ile anlam katmanları açısından karşılaştırarak örnek cümleler yazınız.
Yanıt / ipucu
Kurallı birleşik fiiller zarf-fiil ve yardımcı fiille oluşup yeterlilik, tezlik gibi anlamlar katarken; yardımcı fiiller isim ve fiil unsurlarını birleştirir.
