Ünite 5: Yüklemin Türüne ve Yerine Göre Cümleler — Hızlı Bakış
Sınavdan hemen önce göz gezdirmek için sıkıştırılmış özet.
Sınavda Dikkat Et
Fiil cümleleri ile isim cümlelerini ayırt ederken yüklemin kökünün veya kelime türünün eylem mi yoksa ad soylu mu olduğuna ve ek-fiil alıp almadığına mutlaka dikkat edin.
Çatı sorularında '-l-' ve '-n-' eklerinin hem edilgen hem de dönüşlü fiillerde ortak kullanılabileceğini unutmayın; işi yapan ile etkilenenin aynı olup olmadığını (dönüşlülük) kontrol edin.
Kurallı ve devrik cümle ayrımında yüklemin sadece cümle sonunda olup olmadığına bakın; devrik cümlelerde vurgulanmak istenen ögenin öne kaydırıldığını unutmayın.
Tasvir fiilleri (kurallı birleşik fiiller) ile yardımcı fiille kurulan birleşik fiilleri (et-, eyle-) birbirine karıştırmayın; tasvir fiillerinde zarf-fiil ekleri (-ıp, -erek vb.) ve özel yardımcı eylemler (ver-, bil-, yaz-) yer alır.
Birleşik çekimli fiillerde iki kip ekinin üst üste geldiğini (Örn: yapi-yor-du) ve ikinci ekin ek-fiil (-di, -imiş, -ise) olduğunu kesinlikle gözden kaçırmayın.
Ettirgen çatı ile olurgan çatı arasındaki farka dikkat edin; ettirgen çatı geçişli fiili daha çok geçişli yaparken, olurgan çatı geçişsiz fiili geçişli hale getirir.
İsim cümlelerinin nesne almadığını, ancak 'borçlu' gibi istisnai kelimelerin yüklem olduğu durumlarda nesne barındırabileceğini unutmayın.
Bilinmesi Gereken Kavramlar
Fiil Cümlesiİsim CümlesiEk-FiilKurallı CümleDevrik CümleEtken Çatılı FiilEdilgen Çatılı FiilDönüşlü Çatılı Fiilİşteş Çatılı FiilEttirgen Çatılı FiilGeçişli FiilGeçişsiz FiilBirleşik FiilTasvir FiiliYarı Tasvir FiiliBirleşik Çekimli FiilHikâye Birleşik ÇekimiRivayet Birleşik ÇekimiŞart Birleşik ÇekimiSözde ÖzneMeçhul Çatılı Fiil
Önemli Olaylar / Örnekler
Memduh Şevket Esendal ve 'Karısının Kocası'
Faruk Nafiz Çamlıbel'in Şiirlerinde Kurallı ve Devrik Yapılar
Yahya Kemal Beyatlı ve Tarih Bilinci
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın 'Beş Şehir' Eseri
Orhan Veli Kanık ve Garip Akımı
Mehmet Akif Ersoy ve İstiklal Marşı Metinleri
Necip Fazıl Kısakürek'in Manzumeleri
Peyami Safa'nın 'Fatih-Harbiye' Romanı
Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve 'Yaban' Romanı
Atilla İlhan'ın Şiir Evreni
Cahit Sıtkı Tarancı'nın Otobiyografik Unsurları
Mithat Cemal Kuntay'ın 'Üç Kıtada Korkunç Atımın İzleri Vardı' Anlayışı
