← Ünite 6
Hizmet Pazarlaması

Ünite 6: Hizmet Kalitesinin Ölçümü ve Ölçümde Karşılaşılan

SERVQUAL'ın 5 Boyutu
SERVQUAL modeli hizmet kalitesini; güvenilirlik, yeterlilik, empati, fiziksel unsurlar ve güven olmak üzere beş temel boyutta ele alır. Bu boyutlar, tüm hizmet sektörlerinde kaliteyi ölçmek için kullanılan evrensel kriterler olarak tanımlanmıştır.
Cronin ve Taylor'un Katkısı
Cronin ve Taylor, SERVQUAL'ın 'fark' temelli ölçümüne karşı çıkarak SERVPERF modelini geliştirmişlerdir. Onlara göre hizmet kalitesi, beklentilerden bağımsız olarak sadece performans algısı ile ölçülmelidir.
Babakus ve Boller'ın Eleştirisi
Bu araştırmacılar, SERVQUAL anketlerindeki negatif soruların hem cevaplayıcılar hem de değerlendiriciler için hata payını artırdığını savunmuştur. Ayrıca faktör sayısının sektörden sektöre değişebileceğini kanıtlamışlardır.
Teas'ın Beklenti Eleştirisi
Teas, hizmet deneyiminden sonra beklentilerin değiştiğini ve SERVQUAL'ın ölçtüğü şeyin aslında 'beklenti' değil, tecrübe sonrası oluşan farklı bir algı olduğunu ileri sürmüştür.

Anahtar Kavramlar

Hizmet KalitesiMüşterinin hizmet beklentileri ile aldığı hizmetin performansı arasındaki uyumdur. Örneğin, bir banka müşterisinin beklediği hızlı işlem süresi ile gerçekte gerçekleşen süre arasındaki ilişki kaliteyi belirler.
Üçüncü Farkİşletmenin belirlediği hizmet standartları ile müşteriye sunulan hizmet arasındaki uyumsuzluktur. Örnek: Bir otelin 5 saniyede telefonlara cevap verme kuralı koyup, yeterli personel atamaması.
Dördüncü Farkİşletmenin dışsal iletişim (reklam, broşür) yoluyla verdiği vaatler ile sunulan hizmet arasındaki farktır. Örnek: Broşürde lüks görünen odaların gerçekte bakımsız olması.
Beşinci FarkMüşterinin hizmet öncesi beklentisi ile hizmet sonrası algısı arasındaki farktır. Diğer dört farkın bir sonucudur ve müşteri memnuniyetini doğrudan belirler.
SERVQUALHizmet kalitesini 'performans - beklenti' farkı üzerinden ölçen, beş temel boyuta (güvenilirlik, yeterlilik, empati, fiziksel unsurlar, güven) dayalı modeldir.
SERVPERFBeklentilerin ölçülmesini gereksiz bulan, hizmet kalitesini sadece performans algısı üzerinden ölçen alternatif modeldir.
Onaylamama ParadigmasıMüşteri tatmininin, hizmet performansı ile beklentilerin karşılaştırılması sonucunda oluştuğunu savunan yaklaşımdır. Performans beklentiyi aşarsa tatmin oluşur.
Rol ÇatışmasıÇalışanın müşteri beklentileri ile işletme kuralları arasında kalmasıdır. Örnek: Müşterinin iade isteğine karşı işletmenin katı iade politikasını uygulamak zorunda kalan personel.
Rol BelirsizliğiÇalışanın kendisinden ne beklendiğini tam olarak anlayamamasıdır. Örnek: Bir çağrı merkezi çalışanının, müşteriye ne kadar esneklik tanıyacağını bilmemesi.
Yatay İletişimOrganizasyon içindeki bölümlerin (satış, pazarlama, operasyon) bilgi paylaşımıdır. Kaliteli hizmet için reklamın vaat ettiği ile operasyonun sunduğu uyumlu olmalıdır.
Algılanan KontrolPersonelin hizmet sunumunda inisiyatif kullanabilme derecesidir. Personel esneklik sahibi olduğunda müşteri sorunlarını daha iyi çözer.
Gözetimci Denetim SistemleriPersonelin sadece çıktı miktarına (satış adedi vb.) göre değil, davranış biçimlerine göre de değerlendirilmesidir.
Kritik AnMüşteri ile hizmet sunucusunun karşılaştığı ve hizmetin kalitesini anlık olarak değerlendirdiği etkileşim anıdır.
Personel-Görev UyumuPersonelin yeteneklerinin ve eğitim düzeyinin, üstlendiği görevin gereklilikleriyle örtüşmesidir.
Aşırı Vaat Etmeİşletmenin rekabet kaygısıyla gerçekleştiremeyeceği sözler vermesidir. Uzun vadede imajı zedeler.
Likert ÖlçeğiMüşteri beklenti ve algılarını ölçmek için kullanılan, genellikle 1'den 7'ye kadar derecelendirilen anket ölçeğidir.
Teknoloji-Görev Uyumuİşletmenin sunduğu teknolojik altyapının, personelin görevini eksiksiz yapmasına olanak sağlamasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Carman'ın Faktör Görüşü

Carman, Parasuraman'ın 5 faktörünün her sektör için geçerli olmadığını, otel gibi çoklu hizmet sunan yerlerde her fonksiyon için ayrı kalite ölçümü yapılması gerektiğini savunmuştur.

SERVQUAL 1988 Anketi

Parasuraman ve arkadaşları tarafından 1988'de geliştirilen ilk SERVQUAL ölçeğinde 22 soru bulunmaktaydı. Bu soruların 13'ü pozitif, 9'u ise negatif ifadelerden oluşuyordu.

Otel Örneği (Fark 3)

Lüks bir otel, telefonların 5 saniyede cevaplanması standardını koymasına rağmen, yeterli santral memuru görevlendirmediğinde üçüncü fark oluşur. Bu, standart ile sunum arasındaki uyumsuzluktur.

Otel Örneği (Fark 4)

Tanıtım broşüründe modern ve temiz gösterilen odaların, müşteriye bakımsız ve ucuz eşyalı olarak sunulması dördüncü farka örnektir. Bu, dışsal iletişim ile fiili hizmetin çelişmesidir.

Doktor Örneği (Fark 5)

Doktorun hastasını sadece ilgilenmek için ziyaret etmesi, hastanın 'bir şeyler yolunda gitmiyor' diye düşünmesine neden olur. Bu durum, beklenti ile algı arasındaki beşinci farkı yaratır.

Faktör Sayısı Değişkenliği

Babakus ve Boller'ın araştırmalarına göre, hizmet kalitesi faktörlerinin sayısı sektöre göre 9, 5, 3 hatta 1'e kadar düşebilmektedir. Bu, faktörlerin evrenselliği iddiasını zayıflatır.

Likert Ölçeği Sorunu

7'li likert ölçeğinde sadece uç noktaların sözel olması, ara değerlerde (2,3,4,5,6) cevaplayıcıların kafa karışıklığı yaşamasına ve uç noktaları kullanma eğilimine yol açar.

SERVPERF'in Farkı

SERVPERF modeli, müşteri tatmini ile hizmet kalitesini ayrı kavramlar olarak görür. Yeniden satın alma davranışının hizmet kalitesinden değil, müşteri tatmininden etkilendiğini savunur.

Sınavda Dikkat Et

  • Fark modellerini karıştırmayın: 3. fark standart-sunum, 4. fark vaat-sunum, 5. fark beklenti-algı arasındaki farktır.
  • SERVQUAL ve SERVPERF farkını iyi anlayın: SERVQUAL 'beklenti' ölçer, SERVPERF 'sadece performans' ölçer.
  • Faktörlerin evrenselliği tartışmasına dikkat edin: Parasuraman 5 faktörün evrensel olduğunu savunurken, eleştirenler sektörden sektöre değiştiğini kanıtlamıştır.
  • Negatif soru eleştirisini unutmayın: SERVQUAL'daki negatif soruların cevaplayıcı hatasını artırdığı ve kafa karıştırdığı sıkça sorulan bir eleştiridir.
  • Onaylamama paradigmasını bilin: Performans > Beklenti ise tatmin oluşur, bu temel bir kuraldır.
  • Rol çatışması ve belirsizliği arasındaki farkı ayırt edin: Çatışma beklentilerin uyuşmaması, belirsizlik ise ne yapılacağının bilinmemesidir.