Ünite 2: 19. Yüzyıl Alman İdealizmi ve Tarih Metafiziği 1: Fichte ve Schelling

Fichte'nin Tarihin Beş Devri Kuramı

Fichte, dünya yaşamının beş zorunlu devirden oluştuğunu savunur. Bunların başında içgüdü olarak aklın egemenliği (masumiyet çağı) gelir ve en son aşamada hümanitenin aklın imgesine uygun olarak geliştiği 'sanat olarak akıl devri' yer alır.

Schelling'in Tarihin Üç Dönemi Sınıflaması

Schelling tarihi üç ana döneme ayırır: İlk olarak yazgının kör bir güç olduğu trajik dönem, ikinci olarak doğa yasalarının ve mekanik zorunluluğun egemen olduğu Roma dönemi, üçüncü olarak ise ilk ikisinin sentezi olan öngörülmüşlük dönemi.

Collingwood'un Fichte Yorumu

Filozof R.G. Collingwood, Fichte'nin tarihsel dönemlerin zamansal art ardalığı altında yatan kavramsal şema çıkarma çabasını, Kant'ın kategorilerin şematizmi öğretisinin tarihe uyarlanması olarak nitelendirmiştir.

Roma İmparatorluğu'nun Batışının Anlamı

Schelling'e göre Roma İmparatorluğu'nun çöküşünün ne trajik ne de ahlaki bir yönü vardır; bu çöküş tamamen doğa yasalarına göre zorunlu bir süreçtir ve evrensel bir devlet/milletler birliği planına ödenmiş bir bedeldir.

Anahtar Kavramlar

Alman İdealizmiGerçekliği akıl temelinde açıklayan ve doğa ile tarih dahil tüm varolanları bir akıl tasarımından (Mutlak, İde veya Tin) türetmeye çalışan 19. yüzyıl felsefi akımıdır. Fichte ve Schelling bu akımın en önemli temsilcileri arasındadır.

Mutlak (Tin / İde)Bütün varolanların nedenini oluşturan, salt düşünce veya kendinde akıl anlamına gelen kavramdır. Schelling ve Fichte'ye göre tarih, bu Mutlak olanın kendisini açığa vurması ve kendi bilincine ulaşması sürecidir.

Diyalektik YöntemKavramların ve tarihsel süreçlerin tez, antitez ve sentez aşamalarından oluşan üçlü mantıksal yapıyla gelişmesini ifade eden yöntemdir. Çelişkinin akıl tarafından aşılması esasına dayanır.

A Priori TarihTarihin dönemlerinin zamansal ardışıklığının temelinde yatan kavramsal şemanın deneyden bağımsız olarak önceden belirlenebilmesidir. Fichte'ye göre her çağın a priori bir ideası vardır.

Hümaniteİnsanlığın ilerleyen, kendi varlığını yaratan ve ortak bilincinde özgürlüğü gerçekleştiren özsel durumu/kavramıdır. Herder ve Fichte tarafından tarihin ilerleyen amacı olarak ele alınmıştır.

Karşıt Olanların ÖzdeşliğiSchelling felsefesinin temel ilkesidir; doğa ile tarih, özgürlük ile zorunluluk gibi görünüşte karşıt olan alanların aslında Mutlak olanın farklı görünüşleri olarak özdeş olduğunu savunur.

Transcendental FelsefeKant'ta deneyimin olanağının koşullarını incelerken, Schelling'de karşıtların özdeşliğinin olanağının koşulunu ortaya koyan felsefe anlamına gelir.

Trajik DönemSchelling'in tarih felsefesindeki üç dönemden ilki olup, egemen gücün kör bir yazgı olarak ortaya çıktığı ve eski büyük uygarlıkların yıkılışına neden olduğu dönemdir.

Tarihin Nesnesi Olarak TürAlman idealistlerinde ilerlemenin ve özgürlüğün bireylerde değil, yalnızca insan türünün kolektif kapasitesinde ve ortak bilincinde gerçekleşebileceğini ifade eden kavramdır.

Ussal ÖzgürlükFichte ve Schelling'e göre tarihte ulaşılmak istenen en temel kavram ve akıl ereğidir. Bireysel başıboşluk değil, türün ortak bilincindeki özgürlüktür.

Mekanik Devinim ve TarihSchelling'e göre döngüsel ve tekrarlayan mekanik hareketlerin tarihi olamaz; tarih ancak tekrarlayan döngüleri aşarak ileriye doğru giden ilerleyen bir süreçtir.

Diğer Önemli Bilgiler

Rousseau ve Herder Sentezi

Fichte, Rousseau'nun doğa durumundaki masumiyet fikri ile Herder'in hümanitenin ilerlemesi fikrini sentezlemiş, bu senteze Kant'ın akıl tasarımını ekleyerek Hegel'in tarih felsefesinin köklerini oluşturmuştur.

Schelling'e Göre Trajedi Sanatının Temeli

Schelling'e göre insanın özgür eylemleriyle istemediği sonuçların ortaya çıkması ve gizli bir zorunluluğun özgürlüğe karışması olgusu, trajedi sanatının var olabilmesinin zorunlu koşuludur.

Fichte'ye Göre Bilim Adamlarının Rolü

Fichte, insan soyunun bütün ilerlemelerinin bilimlerin ilerlemesine bağlı olduğunu savunarak, insan neslinin ilerleyişini ve sürekliliğini sağlama sorumluluğunu doğrudan bilim adamlarına yüklemiştir.

Schelling'in Dünya Tin'i Aynası Metaforu

Schelling, tarihsel süreci akla uygun olarak gelişen bir 'Dünya Tin'i büyük aynası' olarak tanımlamış ve tarihin Mutlak olanın gizliliğini yavaş yavaş terk eden açığa vurumu olduğunu belirtmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Fichte'de tarihin ilerlemesini belirleyen temel unsurun 'kavramın üçlü mantık yapısı (tez-antitez-sentez)' ve a priori ilkeler olduğunu unutmayın.
Schelling'in felsefesinin kilit kavramının 'karşıt olanların özdeşliği' (özgürlük ile zorunluluk, doğa ile tarih özdeşliği) olduğunu sınavda karıştırmayın.
Fichte ve Schelling'e göre tarihte eylemde bulunan temel öznenin tek tek bireyler değil, 'insan türü' olduğunu, bireylerin eylemlerinin sonuçlarını türün belirlediğini daima göz önünde bulundurun.
Schelling'in tarih aşamalarını (trajik dönem, doğa/Roma dönemi ve öngörülmüşlük dönemi) sırasıyla ve özellikleriyle iyi ezberleyin.
Alman İdealizmi'nde tarihin mekanik veya rastlantısal değil, 'zorunlu ve ereksel' bir ilerleme süreci olarak tasarlandığını unutmayın.
Schelling'e göre doğa olaylarının döngüsel ve mekanik olmasından ötürü kendi başına tarihi olmadığını, tarihin ancak ilerleyen bir süreçle mümkün olduğunu hatırlayın.